آیا داشتن سهمی از یک ملک، به معنای مالکیت مستقل بر زمین و ساختمان آن است؟ خیر؛ سند مشاعی با عرصه و اعیان نشان میدهد دارنده سند، به نسبت سهم خود در تمام عرصه، یعنی زمین، و اعیان، یعنی بنا و مستحدثات موجود، مالکیت دارد؛ نه اینکه الزاماً مالک بخش مشخصی مانند یک اتاق یا قسمت معینی از حیاط باشد. این نوع مالکیت در املاک چندمالکی، ارثی، خرید سهم از ملک یا ساختمانهای فاقد تفکیک مستقل بسیار رایج است.
عرصه به زمینی گفته میشود که ملک روی آن قرار گرفته است و اعیان شامل ساختمان، آپارتمان، مغازه، دیوارکشی، تأسیسات و سایر بناهای ایجادشده در آن است. ممکن است شخصی نسبت به عرصه و اعیان هر دو سهم داشته باشد یا مالکیت او به موجب سند، قرارداد یا شرایط خاص فقط به یکی از این دو مربوط شود. بنابراین، پیش از معامله باید متن سند، حدود مالکیت، میزان سهم و سوابق ثبتی بررسی شود.
هر شریک اصولاً میتواند سهم مشاع خود را منتقل کند، اما نمیتواند بدون رضایت سایر شرکا، قسمت معینی از ملک را بهعنوان مالکیت مفروز بفروشد؛ مگر اینکه تفکیک یا افراز قانونی انجام شده باشد. در معامله، باید سهم دقیق، پلاک ثبتی، وضعیت اعیان، حقوق ارتفاقی، بدهیها، محدودیت نقلوانتقال و وجود بازداشت بررسی شود. خریدار سند مشاعی با عرصه و اعیان باید بداند که تصرف فیزیکی او در ملک ممکن است به توافق شرکا یا تصمیم مرجع صالح نیاز داشته باشد.
مدارک مورد نیاز بسته به اقدام مورد نظر متفاوت است، اما معمولاً موارد زیر اهمیت دارد:
اگر سند قدیمی، حدود ملک یا میزان سهم با وضعیت واقعی مطابقت نداشته باشد، مراجعه به اداره ثبت، کارشناس رسمی دادگستری یا دفترخانه میتواند برای روشن شدن موضوع ضروری باشد.
افراز یعنی جدا کردن سهم هر شریک از مال مشاع، بهگونهای که مالکیت هر شخص نسبت به قسمت مشخصی تثبیت شود. مرجع رسیدگی، با توجه به وضعیت ثبتی ملک، قابل افراز بودن یا نبودن آن و نوع اختلاف تعیین میشود. در صورت غیرقابل افراز بودن، ممکن است فروش ملک و تقسیم بهای آن میان شرکا مطرح شود. صرف مخالفت یکی از شرکا، همیشه به معنای پایان امکان پیگیری نیست؛ اما نتیجه به سوابق ثبتی، وضعیت بنا و امکان تقسیم عملی وابسته است.
فرض کنید سه خواهر و برادر، هرکدام مالک یکسوم سند مشاعی با عرصه و اعیان یک خانه قدیمی هستند. یکی از آنان بدون توافق دو شریک دیگر، طبقه همکف را به شخصی اجاره میدهد و مدعی میشود آن قسمت متعلق به اوست. اجاره دادن سهم مشاع، با رعایت حقوق سایر شرکا ممکن است قابل بررسی باشد، اما ادعای مالکیت اختصاصی بر طبقه همکف بدون تفکیک، تقسیمنامه معتبر یا دلیل قانونی پذیرفته نمیشود. سایر شرکا میتوانند برای تعیین حدود استفاده، مطالبه حقوق خود یا افراز اقدام کنند؛ بااینحال، نتیجه نهایی به قراردادها، نحوه تصرف و مدارک موجود بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل رایگان را ببینید.
خرید بدون بررسی سند، تصور مالکیت انحصاری بر قسمت خاص، بیتوجهی به حق سایر شرکا، پرداخت وجه پیش از استعلام و نادیده گرفتن وضعیت ساختوساز از اشتباهات رایج است. همچنین قرارداد عادی باید سهم مورد معامله و حدود تعهدات فروشنده را دقیق بیان کند. در موارد پیچیده، تنظیم سند رسمی و دریافت نظر متخصص ثبتی یا وکیل، ریسک اختلاف را کاهش میدهد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان تلفنی حقوقی را ببینید.
سند مشاعی با عرصه و اعیان مالکیت سهمی از زمین و بنا را اثبات میکند، نه لزوماً مالکیت یک بخش فیزیکی معین. پیش از معامله یا تصرف، باید سند، سهم، وضعیت اعیان، امکان افراز و حقوق دیگر شرکا بررسی شود. تصمیم درست زمانی امکانپذیر است که ادعاها با مدارک ثبتی و قراردادی تطبیق داده شوند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک دادگستری در خیابان پیروزی را ببینید.