آیا یک شخص میتواند همزمان در شرکت سهامی سهامدار و بازرس باشد؟ بله، در اصل، سهامدار و بازرس شرکت میتوانند یک شخص باشند؛ زیرا صرف مالکیت سهام، منع عمومی برای تصدی سمت بازرسی ایجاد نمیکند. بااینحال، بازرس باید مستقل از مدیریت عمل کند و مشمول ممنوعیتهای قانونی، اساسنامهای یا تعارض منافع نباشد. بنابراین پیش از انتخاب، باید نوع شرکت، سمتهای همزمان شخص و رابطه او با مدیران بررسی شود.
در شرکت سهامی، بازرس توسط مجمع عمومی عادی انتخاب میشود و وظیفه او نظارت بر عملکرد مالی و رعایت مقررات شرکت است، نه نمایندگی از سهامدار یا مدیر. سهامدار بودن بهتنهایی مانع انتخاب نیست؛ اما شخصی که همزمان مدیر شرکت یا مدیرعامل باشد، نمیتواند بازرسی را نیز بر عهده بگیرد. همچنین وجود رابطه نزدیک خانوادگی با مدیران و مدیرعامل، استخدام در شرکت یا وجود منفعت مستقیم میتواند موجب منع قانونی یا تضعیف بیطرفی شود.
در شرکت سهامی عام، رعایت الزامات مربوط به انتخاب بازرس اصلی و علیالبدل اهمیت بیشتری دارد. بازرس باید بتواند صورتهای مالی، معاملات مهم، گزارش هیئتمدیره و نحوه رعایت حقوق سهامداران را بررسی کند. اگر سهامدار بازرسشده، منفعت شخصی در موضوعی داشته باشد، باید آن موضوع را با دقت بیشتری افشا و از اظهارنظر جانبدارانه پرهیز کند.
سهامدار از طریق مالکیت سهام، در سود و زیان شرکت سهیم است و در حدود قانون و اساسنامه از حق رأی، دریافت سود مصوب و اطلاع از امور شرکت برخوردار میشود. در مقابل، بازرس وظیفه نظارتی دارد و باید درباره درستی اطلاعات مالی و رعایت مقررات، گزارش مستقل ارائه کند. ترکیب این دو عنوان به معنای افزایش اختیارات شخص نیست؛ بازرس نمیتواند به جای هیئتمدیره تصمیم اجرایی بگیرد یا در اداره روزمره شرکت دخالت کند.
بازرس در صورت مشاهده تخلف، باید موضوع را در گزارش خود منعکس کند و در موارد مهم، مجمع عمومی یا مراجع صالح را در جریان بگذارد. چنانچه گزارش خلاف واقع، ناشی از بیاحتیاطی یا تبانی باشد، مسئولیت مدنی و در شرایط خاص مسئولیت کیفری ممکن است مطرح شود. سهامدار بودن نیز مانع مسئولیت بازرس نیست و حتی میتواند ضرورت بررسی تعارض منافع را بیشتر کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
صرف ادعا درباره اینکه شخص هم سهامدار است و هم بازرس، برای بیاعتبار کردن گزارش او کافی نیست. باید ممنوعیت قانونی، دخالت در مدیریت، رابطه استخدامی، منفعت شخصی یا تخلف مشخص اثبات شود. مدارک مؤثر میتواند شامل موارد زیر باشد:
فرض کنید «الف» مالک ده درصد سهام شرکت است و در مجمع عمومی به عنوان بازرس انتخاب میشود. او در همان دوره، بدون داشتن سمت مدیریتی، گزارشی درباره خرید تجهیزات از شرکت متعلق به یکی از مدیران تهیه میکند و معامله را فاقد تشریفات لازم میداند. مدیران نمیتوانند صرفاً به دلیل سهامدار بودن الف، گزارش را بیاعتبار اعلام کنند؛ اما اگر ثابت شود الف در معامله رقیب یا ذینفع بوده، اعتبار بیطرفی او قابل اعتراض خواهد بود. در چنین وضعی، سهامدار و بازرس شرکت باید از هم تفکیک شوند و مرجع رسیدگی بر اساس اسناد و نحوه انتخاب تصمیم بگیرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
همزمانی سهامداری و بازرسی در شرکت سهامی اصولاً ممکن است، اما استقلال، نداشتن سمت مدیریتی و نبود تعارض منافع شرط اساسی آن است. در شرکت با مسئولیت محدود نیز ساختار نظارت با شرکت سهامی یکسان نیست و در برخی وضعیتها، شرکا از سازوکار هیئت نظار استفاده میکنند. پیش از انتخاب یا اعتراض به سمت سهامدار و بازرس شرکت، متن اساسنامه، صورتجلسه انتخاب، روابط مالی و مدارک واقعی باید بررسی شود؛ زیرا نتیجه حقوقی به همین جزئیات وابسته است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل های دماوند را ببینید.