آیا فرزندان در زمان حیات پدر، نسبت به خانه یا زمین او حق قطعی دارند؟ پاسخ این است که سهم فرزندان از ملک پدری اصولاً پس از فوت مالک و کسر دیون و حقوق قانونی، بر اساس مقررات ارث تعیین میشود؛ بنابراین تا زمانی که پدر زنده است، فرزندان وارث محسوب نمیشوند و مالکیت مستقلی نسبت به ملک او ندارند، مگر اینکه ملک به آنان منتقل یا هبه شده باشد.
پس از فوت، ابتدا هزینههای ضروری، بدهیهای متوفی و تعهدات معتبر او از دارایی پرداخت میشود. سپس وصیتنامه، در حدودی که قانون اجازه میدهد، بررسی خواهد شد. اگر وارثان فقط فرزندان دختر و پسر باشند، در حالت معمول سهم هر پسر دو برابر سهم هر دختر است. برای نمونه، اگر ارزش خالص ملک ۹ میلیارد تومان و وراث شامل دو پسر و یک دختر باشند، دارایی به پنج سهم تقسیم میشود؛ هر پسر دو سهم و دختر یک سهم خواهد داشت. البته وجود همسر، پدر یا مادر متوفی میتواند محاسبه را تغییر دهد.
همسر متوفی نیز ممکن است وارث باشد و پیش از تقسیم نهایی باید سهم قانونی او محاسبه شود. در خصوص اموال غیرمنقول، نوع مال، وضعیت قانونی آن و مقررات قابل اجرا اهمیت دارد و نمیتوان بدون بررسی سند و سایر داراییها مبلغی قطعی اعلام کرد. همچنین سهمالارث با مالکیت مشاع تفاوت دارد؛ یعنی هر وارث مالک بخشی مشاع از کل ملک است، نه لزوماً مالک یک اتاق یا قسمت مشخص. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ارث را ببینید.
برای تعیین سهم فرزندان از ملک پدری معمولاً مدارک زیر اهمیت دارد:
پس از مشخص شدن وراث و سهمها، آنان میتوانند با توافق، ملک را بفروشند و وجه را تقسیم کنند. در صورت اختلاف، درخواست افراز، فروش مال مشاع یا طرح دعوای مناسب، با توجه به وضعیت ثبتی و قابلیت افراز ملک، قابل بررسی است. مرجع صالح نیز بر اساس نوع درخواست و وضعیت ثبتی ملک تعیین میشود.
اگر پدر در زمان حیات، ملک را به صورت صحیح و با قصد معتبر به یکی از فرزندان منتقل کرده باشد، آن مال اصولاً هنگام فوت، جزو دارایی او محسوب نمیشود. با این حال، انتقال صوری، معامله بدون اهلیت، فقدان قصد، اجبار یا ادعای جعل میتواند موضوع اختلاف و رسیدگی قضایی باشد. وصیت نیز با هبه و فروش تفاوت دارد و آثار هرکدام باید جداگانه بررسی شود؛ وصیت نسبت به بیش از یکسوم دارایی، بدون اجازه وراث، الزامآور نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل متخصص جعل امضا را ببینید.
فرض کنید پدری فوت کرده و یک خانه به نام او باقی مانده است. او دو دختر و یک پسر دارد و همسرش نیز در قید حیات است. یکی از دختران ادعا میکند پدر پیش از فوت خانه را به او بخشیده، اما سند یا قرارداد معتبری ارائه نمیدهد. در این وضعیت، سهم فرزندان از ملک پدری ابتدا با تعیین همه وراث و بررسی دیون و وصیت محاسبه میشود؛ سپس ادعای هبه جداگانه از نظر وجود سند، امضا، تحویل ملک و سایر دلایل ارزیابی خواهد شد. صرف سکونت در خانه یا گفته شفاهی، همیشه برای اثبات مالکیت کافی نیست.
برای تعیین سهم فرزندان از ملک پدری باید مالکیت واقعی متوفی، تعداد و وضعیت وراث، بدهیها، وصیتنامه و سوابق انتقال ملک بررسی شود. اقدام عجولانه، فروش بدون رضایت همه مالکان مشاع یا امضای رضایتنامه بدون آگاهی از ارزش سهم میتواند زیانبار باشد. بررسی اسناد و مشورت با وکیل یا کارشناس ثبتی، پیش از هر توافق یا دعوا، احتمال تضییع حقوق وراث را کاهش میدهد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در جوادیه را ببینید.