آیا کارفرما یا طرف قرارداد میتواند سفته ضمانت را بدون وجود بدهی واقعی به اجرا بگذارد؟ سوءاستفاده از سفته ضمانت قابل اعتراض و پیگیری است، اما صرف ادعای ضمانتی بودن سفته بهتنهایی برای بیاعتبار شدن آن کافی نیست و باید رابطه قراردادی، هدف از تسلیم سفته و تخلف دارنده اثبات شود. سفته ضمانت معمولاً برای تضمین حسن انجام کار یا تعهد قراردادی تحویل میشود، نه برای پرداخت فوری مبلغ مندرج در آن.
در سفته بابت بدهی، صادرکننده متعهد به پرداخت مبلغ مشخص در سررسید است؛ اما در سفته ضمانت، پرداخت معمولاً به وقوع تخلف یا ورود خسارت مشروط میشود. این شرط باید در قرارداد، رسید تحویل سفته، پیامها یا سایر اسناد قابل اثبات باشد. نوشتن عباراتی مانند «بابت ضمانت حسن انجام کار» روی سفته یا رسید، از ادعاهای بعدی جلوگیری میکند، هرچند بهتنهایی همه اختلافات را حل نمیکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل سفته در تهران را ببینید.
امضای سفته سفید، درج نکردن علت تحویل، نداشتن رسید یا سپردن سفته به شخصی غیر از طرف قرارداد، خطر سوءاستفاده از سفته ضمانت را افزایش میدهد. سفته سفیدامضا نیز لزوماً بیاعتبار نیست و ممکن است با توجه به شرایط، علیه امضاکننده مورد استناد قرار گیرد. بنابراین، مبلغ، تاریخ، نام گیرنده و عبارت ضمانتی باید تا حد امکان هنگام تحویل تکمیل و تصویر آن نگهداری شود.
در دعوا، خواهان باید نشان دهد که سفته برای تضمین تعهد خاصی تحویل شده و دارنده برخلاف توافق از آن استفاده کرده است. اسناد و قرائن زیر میتوانند مؤثر باشند:
ادعا با دلیل تفاوت دارد؛ برای مثال، مطرح کردن اینکه سفته امانی بوده، کافی نیست و باید رابطه امانی یا قراردادی و حدود اختیار دارنده اثبات شود. همچنین درج نکردن تاریخ سررسید یا واخواست، بسته به نوع دعوا و خواسته، آثار متفاوتی دارد و الزاماً اصل تعهد را از بین نمیبرد.
اگر دارنده سفته را مطالبه کرده است، ابتدا قرارداد و مدارک تحویل را جمعآوری کنید و از پرداخت یا امضای اقرارنامه جدید بدون بررسی حقوقی خودداری کنید. در صورت طرح دعوای مطالبه وجه، دفاع باید بر ضمانتی بودن سفته، انجام تعهد، نبود تخلف یا نامتناسب بودن مبلغ مطالبه متمرکز شود. اگر برای سفته اجرائیه صادر شده باشد، اعتراض و درخواستهای مرتبط باید در مرجع صالح و در مهلتهای درجشده در ابلاغیه بررسی شود؛ این مهلتها با توجه به مسیر اقدام، متفاوت است.
طرح شکایت کیفری تنها زمانی مناسب است که رفتار دارنده، افزون بر اختلاف قراردادی، عناصر قانونی جرم مانند استفاده متقلبانه، تصاحب برخلاف اذن یا ورود زیان عمدی را داشته باشد. هر مطالبه نادرست سفته، خودبهخود جرم نیست و ممکن است صرفاً موضوعی حقوقی باشد.
فرض کنید مهدی هنگام شروع کار، یک سفته دویست میلیون تومانی را با رسید «بابت تضمین حسن انجام وظایف» به شرکت تحویل داده و پس از پایان همکاری، تسویهحساب کتبی دریافت کرده است. اگر شرکت پس از آن سفته را بابت بدهی مستقل به اجرا بگذارد، مهدی میتواند با ارائه قرارداد، رسید و تسویهحساب، سوءاستفاده از سفته ضمانت را مطرح و دفاع کند. نتیجه نهایی به متن اسناد، نحوه تکمیل سفته، وجود خسارت و ارزیابی مرجع رسیدگی بستگی دارد.
بهترین اقدام پیشگیرانه، تنظیم رسید دقیق است. در رسید، شماره سفته، مبلغ، علت تحویل، شرایط امکان استفاده، تعهد به استرداد و مشخصات کامل طرفین را بنویسید. از تحویل سفته بدون نام گیرنده، امضای رسید یا ثبت تصویر آن خودداری کنید. پس از پایان تعهد نیز استرداد اصل سفته یا دریافت اقرار کتبی درباره بیاعتباری آن را پیگیری کنید. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی سفته را ببینید.
سوءاستفاده از سفته ضمانت قابل پیگیری است، اما دفاع موفق به مدارک و مفاد توافق بستگی دارد. سفته ضمانت را نباید بیاهمیت تلقی کرد؛ تنظیم دقیق قرارداد، نگهداری رسید و اقدام سریع پس از ابلاغ، مهمترین ابزارهای کاهش خطر و اثبات ادعا هستند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک دادگستری در اسلامشهر را ببینید.