آیا کارفرما میتواند بدون رضایت کارگر، وظایف یا محل انجام کار را تغییر دهد؟ در بسیاری از موارد، شکایت از تغیر کار توسط کارفرما امکانپذیر است؛ اما موفقیت آن به متن قرارداد، میزان تغییر، عرف کارگاه، آثار مالی و مدارک موجود بستگی دارد. هر تغییری غیرقانونی نیست، ولی تغییر اساسی و زیانبار شرایط کار میتواند قابل اعتراض باشد.
موضوع قرارداد کار باید تا حد امکان روشن باشد و نوع کار، وظیفه، محل انجام کار و مزد در آن مشخص شود. کارفرما میتواند در محدوده مدیریت کارگاه، وظایف مرتبط و متعارف را تنظیم کند؛ برای مثال، تقسیم برخی امور همسطح یا تغییر شیفت در چارچوب قرارداد، لزوماً تغییر غیرقانونی محسوب نمیشود.
با این حال، واگذاری کاری کاملاً متفاوت، پایینتر آوردن جایگاه شغلی، کاهش عملی مزد و مزایا، انتقال به محل نامتعارف یا تحمیل وظایفی خارج از تخصص و توافق، میتواند «تغییر عمده در شرایط کار» تلقی شود. در چنین وضعی، بررسی قرارداد و عرف کارگاه اهمیت دارد. طبق مقررات قانون کار، تغییر عمده شرایط کار برخلاف عرف معمول کارگاه یا محل کار، نیازمند رعایت تشریفات قانونی و در موارد مقرر، موافقت کتبی اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی است.
صرف ادعای تغییر وظیفه معمولاً برای صدور رأی کافی نیست. کارگر باید نشان دهد وظیفه پیشین چه بوده و کارفرما دقیقاً چه تغییری ایجاد کرده است. مدارک مؤثر عبارتاند از:
ثبت اعتراض کتبی و محترمانه، پیش از طرح دعوا، اهمیت دارد. در متن اعتراض باید تاریخ تغییر، وظیفه جدید، مغایرت آن با قرارداد و درخواست بازگشت به وضعیت قانونی ذکر شود.
رسیدگی به اختلافات فردی کارگر و کارفرما معمولاً از طریق اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل کار آغاز میشود. شاکی باید دادخواست خود را با مشخصات طرفین، شرح خواسته و دلایل ثبت کند. پس از رسیدگی در مرجع بدوی، امکان اعتراض و بررسی در مرجع تجدیدنظر اداری پیشبینی شده است. صلاحیت محلی معمولاً با محل انجام کار ارتباط دارد.
خواسته میتواند حسب موضوع شامل بازگشت به شغل پیشین، اصلاح عنوان شغلی، پرداخت مابهالتفاوت مزد و مزایا یا احراز غیرقانونی بودن اقدام کارفرما باشد. کارگر نباید بدون دلیل موجه، محل کار را ترک کند؛ زیرا ترک کار ممکن است دفاع او را دشوار کند. اگر ادامه کار واقعاً ناممکن یا همراه با تهدید و کسر غیرقانونی مزد است، بهتر است موضوع با مشاوره حقوقی و مستندسازی پیگیری شود.
فرض کنید کارگری با عنوان تکنسین تعمیرات استخدام شده، اما پس از مدتی به انبارداری و حمل دستی کالا گمارده میشود و بابت نپذیرفتن آن، تهدید به اخراج میگردد. در این وضعیت، شکایت از تغیر کار توسط کارفرما زمانی شانس بیشتری دارد که قرارداد، شرح وظایف، پیام دستور جدید و شهادت همکاران نشان دهد کار تازه با شغل توافقشده تفاوت اساسی دارد. مرجع رسیدگی همچنین ایمنی کار، سطح مهارت، محل کار و کاهش یا افزایش مزد را بررسی میکند؛ بنابراین نتیجه از پیش قطعی نیست.
شکایت از تغیر کار توسط کارفرما باید بر تفاوت میان تغییر مدیریتی متعارف و تغییر اساسی شرایط کار استوار باشد. پیش از امضای برگه جدید یا استعفا، از همه اسناد نسخه تهیه کنید، اعتراض خود را کتبی ثبت نمایید و از طرح خواستههای مبهم خودداری کنید. در پروندههای پیچیده، بررسی قرارداد و مدارک توسط کارشناس روابط کار یا وکیل، از تصمیم شتابزده جلوگیری میکند.