آیا میتوان به تصمیم یا رفتار داوری که با توافق دو طرف انتخاب شده اعتراض کرد؟ بله؛ شکایت از داور مرضی الطرفین بسته به موضوع، ممکن است به صورت درخواست بیاعتباری رأی داوری، اعتراض به صلاحیت یا عزل داور، مطالبه خسارت و در موارد دارای وصف مجرمانه، شکایت کیفری مطرح شود. صرف نارضایتی از نتیجه رأی، بهتنهایی برای محکومیت داور یا بیاعتبار شدن رأی کافی نیست و باید تخلف، خروج از حدود اختیار یا نقض مقررات اثبات شود.
داور مرضیالطرفین اصولاً شخصی است که طرفین درباره انتخاب او توافق کردهاند. با این حال، توافق طرفین به معنای مصونیت داور از مسئولیت نیست. اگر داور از حدود موضوع ارجاعشده خارج شود، پس از پایان مهلت داوری رأی دهد، درباره موضوعی خارج از اختیار خود تصمیم بگیرد یا الزامات اساسی رسیدگی را رعایت نکند، میتوان اعتبار رأی او را به چالش کشید.
همچنین وجود جهات رد داور، مانند رابطه مالی یا شخصی مؤثر با یکی از طرفین، نفع مستقیم در نتیجه پرونده یا فقدان شرایط قانونی، میتواند مبنای اعتراض باشد. تشخیص اثر این موارد به قرارداد داوری، زمان اطلاع از موضوع، اسناد موجود و مرحله رسیدگی وابسته است.
در شکایت از داور مرضی الطرفین، مدارک باید رابطه داوری و تخلف ادعایی را نشان دهند. مهمترین مستندات عبارتاند از:
ادعاهایی مانند «داور جانبدار بوده» یا «رسیدگی عادلانه نبوده» بدون دلیل مشخص معمولاً کافی نیست. باید رفتار معین داور، اثر آن بر روند رسیدگی و زیان احتمالی به شکل منظم توضیح داده شود.
اگر هدف، بیاعتبار کردن رأی باشد، موضوع معمولاً از طریق دادگاه صالح نسبت به اصل دعوا و در چارچوب درخواست ابطال رأی داور پیگیری میشود. مهلت اعتراض به رأی و مرجع دقیق، به وضعیت ابلاغ، اقامت طرفین و مفاد مقررات داوری بستگی دارد؛ بنابراین نباید بدون بررسی تاریخ ابلاغ، اقدام را به تأخیر انداخت.
اگر داور با تقصیر، تدلیس یا تقلب موجب ورود خسارت شده باشد، امکان مطالبه خسارت نیز قابل بررسی است. در مقابل، وقتی رفتار داور واجد عناوینی مانند جعل، دریافت رشوه یا تبانی باشد، شکایت کیفری در مرجع صالح کیفری مطرح میشود. اعتراض به رأی و شکایت کیفری دو مسیر مستقلاند و یکی لزوماً جایگزین دیگری نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل رشوه را ببینید.
فرض کنید علی و رضا در قرارداد پیمانکاری، شخصی را به عنوان داور مرضیالطرفین تعیین کردهاند. داور پس از پایان مهلت مقرر، بدون تمدید معتبر، پیمانکار را به پرداخت مبلغی محکوم میکند و بخشی از خواسته را که در قرارداد داوری نبوده نیز مورد حکم قرار میدهد. علی میتواند با ارائه قرارداد، رأی و مدارک ابلاغ، شکایت از داور مرضی الطرفین را از جهت تجاوز از حدود اختیار و رعایت نشدن مهلت مطرح کند. نتیجه نهایی، به متن شرط داوری و احراز این تخلفات توسط دادگاه بستگی دارد.
یکی از خطاهای متداول، طرح دعوا علیه داور صرفاً به دلیل صدور رأی برخلاف انتظار است. اشتباه دیگر، نادیده گرفتن مهلت اعتراض یا انتخاب مرجع نادرست است. همچنین باید میان عزل داور پیش از صدور رأی، ابطال رأی پس از صدور آن و مطالبه خسارت ناشی از عملکرد داور تفاوت گذاشت. در شکایت از داور مرضی الطرفین، تنظیم خواسته دقیق و پیوست کردن مدارک زمانی اهمیت زیادی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
اعتراض به داور توافقی ممکن است، اما موفقیت آن به اثبات تخلف مشخص و رعایت تشریفات قانونی وابسته است. پیش از اقدام، قرارداد داوری، حدود اختیار داور، تاریخ ابلاغ رأی و نوع خسارت بررسی شود تا مسیر مناسب، یعنی ابطال رأی، مطالبه خسارت یا شکایت کیفری، بهدرستی انتخاب شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل طلاق در قرچک را ببینید.