شکایت از پزشک زنان و قصور پزشکی

اگر بر اثر بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، نداشتن مهارت یا رعایت نکردن مقررات پزشکی به بیمار آسیب وارد شده باشد، امکان پیگیری موضوع از مسیر قضایی و انتظامی وجود دارد. شکایت از پزشک زنان و قصور پزشکی زمانی نتیجه بهتری دارد که بیمار، مدارک درمانی را حفظ کند، رابطه میان اقدام پزشک و آسیب ایجادشده را اثبات کند و موضوع را از مرجع صالح پیگیری نماید. برای مثال، اگر پس از یک عمل زنان، بدون توضیح کافی یا مراقبت لازم، آسیب جدی ایجاد شده باشد، بیمار باید پیش از هر اقدام، پرونده پزشکی، جواب آزمایش‌ها و نظر پزشکان بعدی را جمع‌آوری کند. شکایت از پزشک زنان و قصور پزشکی صرفاً به دلیل نامطلوب بودن نتیجه درمان پذیرفته نمی‌شود؛ بلکه باید تقصیر حرفه‌ای و ارتباط آن با خسارت قابل اثبات باشد.

هر عارضه یا نتیجه ناموفق، به معنای قصور پزشکی نیست. برخی عوارض، با وجود رعایت اصول علمی، ممکن است به دلیل وضعیت جسمی بیمار، واکنش بدن یا خطر ذاتی عمل رخ دهند. قصور زمانی مطرح می‌شود که پزشک برخلاف استانداردهای علمی و حرفه‌ای رفتار کرده باشد و این رفتار باعث ورود آسیب شود.

نمونه‌های احتمالی عبارت‌اند از تشخیص اشتباه یا تأخیر غیرمتعارف در تشخیص، تجویز داروی نامناسب، انجام عمل بدون بررسی‌های ضروری، بی‌توجهی به سوابق حساسیت یا بیماری‌های قبلی، رعایت نکردن اصول استریل، ترک بیمار در وضعیت خطرناک، ارائه نکردن مراقبت‌های بعد از عمل و انجام اقدام درمانی بدون دریافت رضایت آگاهانه در مواردی که دریافت رضایت ضروری است.

در پرونده‌های مربوط به زنان و زایمان، موضوعاتی مانند آسیب به مادر یا نوزاد، تأخیر در تصمیم‌گیری هنگام زایمان، بی‌توجهی به علائم خطر، خونریزی، عفونت، آسیب به اندام‌های داخلی یا عوارض ناشی از جراحی اهمیت ویژه دارد. تشخیص نهایی تقصیر، معمولاً به بررسی تخصصی و اظهارنظر کارشناسان پزشکی قانونی یا کارشناسان مرجع رسیدگی نیازمند است.

برای موفقیت در پرونده باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت. عارضه درمان ممکن است حتی در درمان صحیح نیز رخ دهد و به‌تنهایی مسئولیت ایجاد نمی‌کند. خطای پزشکی زمانی اهمیت حقوقی پیدا می‌کند که از معیارهای علمی و حرفه‌ای فاصله داشته باشد. تقصیر نیز زمانی قابل مطالبه است که میان رفتار پزشک و زیان واردشده رابطه مستقیم یا مؤثر وجود داشته باشد.

همچنین رضایت‌نامه‌ای که بیمار امضا کرده، به‌طور معمول به معنای پذیرش هر نوع بی‌احتیاطی یا اقدام غیرعلمی نیست. رضایت بیمار بیشتر ناظر به پذیرش خطرهای متعارف و توضیح‌داده‌شده درمان است و نمی‌تواند رعایت نکردن اصول حرفه‌ای را توجیه کند.

برای شکایت از پزشک زنان و قصور پزشکی معمولاً دو مسیر جداگانه وجود دارد. مسیر نخست، مسیر کیفری یا قضایی است که در صورت وجود ادعای تقصیر و ورود آسیب، از طریق ثبت شکواییه در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز می‌شود. پرونده سپس به دادسرای صالح، معمولاً دادسرای رسیدگی‌کننده به جرایم پزشکی یا مرجع قضایی محل وقوع عمل یا آسیب، ارجاع می‌شود.

مسیر دوم، رسیدگی انتظامی در سازمان نظام پزشکی است. این مسیر درباره تخلف از مقررات حرفه‌ای، رفتار نامناسب، رعایت نکردن ضوابط صنفی و برخی تخلفات پزشکی بررسی انجام می‌دهد. رسیدگی انتظامی ممکن است به توبیخ، درج سابقه، تعلیق یا سایر تصمیم‌های انتظامی منتهی شود؛ اما مطالبه خسارت مالی معمولاً باید از مسیر قضایی دنبال شود.

در بسیاری از پرونده‌ها، هر دو مسیر قابل استفاده است. با این حال، طرح هم‌زمان شکایت در مراجع مختلف باید با تنظیم درست موضوع و پرهیز از ادعاهای متناقض انجام شود. مرجع قضایی می‌تواند برای بررسی رابطه سببیت و میزان آسیب، پرونده را به پزشکی قانونی یا کارشناسان تخصصی ارجاع دهد.

• تمام اسناد درمانی شامل پرونده بستری، برگه ترخیص، نسخه‌ها، آزمایش‌ها، سونوگرافی، تصاویر پزشکی، گزارش عمل و مدارک پرداخت را دریافت و نگهداری کنید.
• در صورت امکان، از پزشک یا مرکز درمانی درخواست کنید رونوشت کامل پرونده و گزارش اقدامات انجام‌شده را ارائه کند.
• برای بررسی وضعیت فعلی، به پزشک متخصص دیگری مراجعه کنید و از او بخواهید یافته‌های پزشکی را به شکل روشن و مستند ثبت کند.
• شکواییه را با شرح دقیق زمان مراجعه، نوع اقدام، نشانه‌های ایجادشده، اقدامات بعدی و خسارت واردشده در دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید.
• در صورت ارجاع، در موعد تعیین‌شده به پزشکی قانونی مراجعه کنید و همه مدارک اصلی و تصویر مدارک را همراه داشته باشید.
• پس از اعلام نظر کارشناسی، اگر با آن مخالف هستید، در مهلت قانونی ابلاغ‌شده اعتراض مستدل خود را ارائه کنید و دلایل تخصصی مخالفت را توضیح دهید.

در روند شکایت از پزشک زنان و قصور پزشکی، صرف بیان ناراحتی یا نارضایتی از نتیجه درمان کافی نیست. باید دقیقاً مشخص شود پزشک چه اقدامی را انجام نداده یا چه اقدام نادرستی انجام داده است، این رفتار چه آسیبی ایجاد کرده و هزینه یا زیان ناشی از آن چیست.

مهم‌ترین مدرک، پرونده کامل پزشکی است؛ اما مدارک دیگری نیز می‌توانند به روشن شدن موضوع کمک کنند. پیام‌ها و مکاتبات با پزشک، رضایت‌نامه، دستورهای دارویی، رسید هزینه‌های درمان، گواهی استراحت، مدارک بستری مجدد و تصاویر قبل و بعد از عمل را نگهداری کنید.

اگر شاهدی هنگام توضیح خطرها، دریافت رضایت یا وقوع یک اتفاق مهم حضور داشته است، مشخصات او را ثبت کنید. اظهارات همراه بیمار نیز ممکن است برای توضیح روند مراجعه مفید باشد، هرچند تشخیص تخصصی قصور بر عهده کارشناس است. از انتشار عمومی ادعاها در شبکه‌های اجتماعی خودداری کنید؛ زیرا ممکن است موجب طرح دعوای متقابل یا ایجاد مشکل در اثبات ادعا شود.

در پرونده‌های مربوط به زایمان یا آسیب نوزاد، مدارک بیمارستان مادر و نوزاد، گزارش‌های مراقبت، نوار قلب جنین، گزارش اتاق عمل، نظر متخصص اطفال و اسناد مربوط به مراقبت‌های بعدی اهمیت زیادی دارد.

نمونه متن زیر باید با اطلاعات واقعی پرونده تکمیل شود و جایگزین بررسی تخصصی و تنظیم نهایی شکواییه نیست:

ریاست محترم دادسرای صالح رسیدگی‌کننده به جرایم پزشکی

اینجانب ........ فرزند ........ به شماره ملی ........، از آقای/خانم دکتر ........، متخصص زنان و زایمان، به نشانی ........ شکایت دارم.

موضوع شکایت: ایراد صدمه بدنی ناشی از بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، رعایت نکردن موازین فنی و قصور حرفه‌ای، با تشخیص نهایی مرجع رسیدگی.

شرح شکایت: در تاریخ ........ برای انجام ........ به پزشک مشتکی‌عنه مراجعه کردم. پس از اقدام درمانی یا جراحی انجام‌شده در مرکز ........، علائم ........ در من ایجاد شد. با وجود مراجعه در تاریخ‌های ........ و اعلام نشانه‌های خطر، اقدام مؤثر یا مراقبت لازم انجام نشد و در ادامه به علت ........ در مرکز درمانی ........ بستری شدم. مطابق مدارک پیوست، آسیب و هزینه‌های درمانی شامل ........ به وجود آمده است.

با توجه به مراتب، تقاضای ارجاع پرونده به پزشکی قانونی و کارشناس متخصص، بررسی پرونده درمانی، احراز تقصیر و رابطه سببیت، تعیین میزان آسیب و صدور تصمیم قانونی درباره مسئولیت مشتکی‌عنه را دارم. همچنین مطالبه خسارت‌های قانونی و هزینه‌های قابل اثبات را برای خود محفوظ می‌دانم.

دلایل و پیوست‌ها: تصویر کارت ملی، پرونده پزشکی، گزارش عمل، نتایج آزمایش و تصویربرداری، گواهی بستری، نسخه‌ها، رسید هزینه‌ها، اسامی شهود و سایر مدارک مرتبط.

نام و نام خانوادگی، امضا و تاریخ

هزینه ثبت شکواییه، خدمات دفاتر الکترونیک قضایی، کارشناسی و پزشکی قانونی ممکن است با توجه به نوع اقدام و تعرفه‌های جاری متفاوت باشد. در صورت مطالبه خسارت مالی از طریق دادخواست، هزینه دادرسی بر اساس میزان خواسته محاسبه می‌شود. اگر فرد توان پرداخت هزینه‌های قانونی را نداشته باشد، می‌تواند درباره امکان استفاده از نهادهای حمایتی یا درخواست اعسار، از مرجع قضایی یا وکیل راهنمایی بگیرد.

برای ثبت شکایت، بهتر است بدون تأخیر اقدام شود؛ زیرا تأخیر ممکن است دسترسی به مدارک، شاهدان و امکان بررسی آثار جسمی را دشوار کند. مهلت هر اقدام، از جمله اعتراض به نظر کارشناسی یا تصمیم قضایی، از تاریخ ابلاغ محاسبه می‌شود و باید همان ابلاغیه ملاک قرار گیرد. به دلیل تفاوت شرایط پرونده‌ها، نمی‌توان یک مهلت واحد برای همه دعاوی پزشکی اعلام کرد.

آیا نتیجه بد درمان به‌تنهایی برای شکایت کافی است؟

خیر. باید تقصیر حرفه‌ای، ورود خسارت و ارتباط میان رفتار پزشک و آسیب اثبات شود. نتیجه نامطلوب ممکن است از عارضه شناخته‌شده یا خطر اجتناب‌ناپذیر درمان ناشی شده باشد.

آیا می‌توان هم‌زمان از پزشک در نظام پزشکی و دادسرا شکایت کرد؟

در بسیاری از موارد بله. شکایت انتظامی و قضایی اهداف متفاوتی دارند؛ یکی بر تخلف حرفه‌ای تمرکز می‌کند و دیگری مسئولیت کیفری و خسارت را بررسی می‌نماید.

اگر پرونده پزشکی را به بیمار ندهند، چه اقدامی ممکن است؟

ابتدا درخواست خود را به‌صورت مکتوب از مرکز درمانی مطرح کنید. در صورت امتناع، موضوع را در شکواییه اعلام کنید و از مرجع رسیدگی بخواهید پرونده را مطالبه یا برای بررسی کارشناسی دریافت کند.

آیا امضای رضایت‌نامه مانع طرح شکایت می‌شود؟

خیر، رضایت‌نامه معمولاً خطرهای متعارف و توضیح‌داده‌شده را پوشش می‌دهد و مانع بررسی بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی یا رعایت نکردن اصول فنی نمی‌شود.

آیا برای شکایت حتماً باید وکیل گرفت؟

الزام عمومی برای داشتن وکیل وجود ندارد؛ اما پرونده‌های پزشکی تخصصی هستند و تنظیم دقیق ادعا، پیگیری کارشناسی و اعتراض به نظر تخصصی، با کمک وکیل یا مشاور آشنا با دعاوی پزشکی آسان‌تر می‌شود.

شکایت از پزشک زنان و قصور پزشکی زمانی قابل اتکا است که بر مدارک درمانی، نظر کارشناسی و توضیح روشن رابطه میان رفتار پزشک و آسیب استوار باشد. بیمار باید میان عارضه طبیعی و قصور تفاوت بگذارد، مدارک را سریع جمع‌آوری کند، از مسیر قضایی و در صورت نیاز انتظامی اقدام نماید و مهلت‌های درج‌شده در ابلاغیه‌ها را از دست ندهد. ثبت دقیق وقایع، پرهیز از بزرگ‌نمایی و استفاده از نظر متخصص، شانس رسیدگی منظم و عادلانه به پرونده را افزایش می‌دهد.