آیا برای پاسخ به یک ادعای دروغین میتوان مستقیماً شکایت کرد؟ بله، اما شکایت بابت اثبات ادعای کذب عنوان مجرمانه مستقلی در همه موارد نیست و باید بر اساس محتوا، شیوه انتشار و زیان واردشده، عنوان مناسب مانند افترا، نشر اکاذیب یا مطالبه خسارت انتخاب شود. صرف نادرستبودن یک گفته، بهتنهایی برای محکومیت گوینده کافی نیست؛ بلکه باید انتساب ادعا به شخص، کذببودن آن و در موارد لازم، قصد اضرار یا تشویش اذهان اثبات شود.
اگر فردی ارتکاب یک جرم مشخص را به دیگری نسبت دهد و نتواند صحت آن را اثبات کند، موضوع میتواند با شرایط قانونی، افترا تلقی شود. در نشر اکاذیب، شخص مطالب خلاف واقع را با قصد اضرار به دیگری یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی منتشر میکند؛ این انتشار ممکن است از طریق پیام، نامه، شبکه اجتماعی یا رسانه انجام شود. بااینحال، گزارش اشتباه یا طرح دعوایی که صرفاً در نهایت رد شده است، الزاماً جرم نیست. ممکن است شخص در بیان ادعا اشتباه کرده باشد، اما سوءنیت یا شرایط لازم برای مسئولیت کیفری وجود نداشته باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل کیفری عالی را ببینید.
در شکایت بابت اثبات ادعای کذب، مدارک باید هم اصل ادعا و هم نادرستی یا زیان آن را نشان دهند. مدارک قابل استفاده با توجه به پرونده عبارتاند از:
اسکرینشات بهتنهایی ممکن است برای احراز اصالت و انتساب کافی نباشد. بهتر است محتوای دیجیتال پیش از حذف، از طریق روشهای قابل اتکا ثبت و نگهداری شود و از بازنشر گسترده مطالب توهینآمیز یا مجرمانه نیز خودداری شود.
شاکی ابتدا باید عنوان و شرح دقیق رفتار را در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند. در متن شکایت باید زمان، مکان، شیوه انتشار، مخاطبان، عبارت دقیق ادعا و دلیل کذببودن آن توضیح داده شود. پرونده معمولاً برای تحقیقات مقدماتی به دادسرای صالح ارجاع میشود و ممکن است از شاکی، مشتکیعنه و شهود تحقیق شود یا موضوع به کارشناسی ارجاع گردد. صلاحیت محلی غالباً بر اساس محل وقوع رفتار یا انتشار آن بررسی میشود، اما در پیامرسانها و فضای مجازی تعیین محل میتواند به جزئیات فنی و نظر مرجع رسیدگی وابسته باشد.
برای شکایت بابت اثبات ادعای کذب باید از عبارتهای مبهم، توهین متقابل و نسبتدادن جرم جدید بدون دلیل پرهیز کرد. همچنین اگر هدف اصلی جبران خسارت است، امکان طرح مطالبه ضرر و زیان، در صورت وجود شرایط و اثبات رابطه میان رفتار و خسارت، جدا از جنبه کیفری بررسی میشود.
فرض کنید «الف» در یک گروه کاری اعلام کند که «ب» از شرکت اختلاس کرده است، درحالیکه هیچ سندی وجود ندارد و گزارش حسابرسی نیز خلاف آن را نشان میدهد. اگر پیام به اعضای گروه ارسال شده و انتساب آن به الف قابل اثبات باشد، شکایت بابت اثبات ادعای کذب میتواند با بررسی عنوان افترا یا نشر اکاذیب مطرح شود. نتیجه پرونده به احراز قصد، نحوه انتشار، قابلیت انتساب و ارزش ادله بستگی دارد و صرف ارائه گزارش حسابرسی، بدون اثبات سایر عناصر، نتیجه قطعی ایجاد نمیکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
پیش از اقدام، باید میان ادعای دروغ، افترا، نشر اکاذیب و صرفاً طرح دعوای بینتیجه تفاوت گذاشت. جمعآوری اصل مدارک، تعیین دقیق مخاطبان و شرح آثار رفتار، شانس بررسی صحیح پرونده را افزایش میدهد. در پروندههای حساس، بررسی متن ادعا و مستندات توسط وکیل یا مشاور حقوقی میتواند از انتخاب عنوان نادرست و طرح شکایت بدون دلیل کافی جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل حکیمیه تهران را ببینید.