آیا میتوان صرفاً به دلیل نقض آزادی قراردادی، علیه طرف مقابل شکایت کرد؟ پاسخ این است که شکایت بابت اصل آزادی قراردادها معمولاً عنوان مستقل دعوا نیست؛ بلکه باید بر اساس خواسته مشخص، مانند الزام به اجرای قرارداد، مطالبه خسارت، اعلام بطلان یا فسخ، طرح شود. در حقوق ایران، اشخاص اصولاً میتوانند درباره موضوعات مشروع و قانونی با یکدیگر توافق کنند، اما این اختیار تا جایی معتبر است که با قانون، نظم عمومی، اخلاق حسنه و مقررات آمره تعارض نداشته باشد.
مبنای اصلی این اصل، اعتبار قراردادهای خصوصی در صورت مخالفت نداشتن با قانون است. بنابراین طرفین میتوانند شروطی مانند نحوه پرداخت، وجه التزام، زمان تحویل، شیوه حل اختلاف و مسئولیتهای قراردادی را تعیین کنند. با این حال، توافق خصوصی نمیتواند قواعد الزامی قانون را کنار بزند؛ برای نمونه، قرارداد درباره موضوع نامشروع یا قراردادی که شرایط اساسی صحت معامله را نداشته باشد، ممکن است با بطلان یا بیاعتباری مواجه شود.
همچنین آزادی قراردادها به معنای آزادی مطلق برای تحمیل هر شرطی نیست. شروط مبهم، ناممکن، غیرقانونی یا مغایر با نظم عمومی ممکن است قابل استناد نباشند. در برخی معاملات نیز قانون شکل خاصی را لازم دانسته است؛ در چنین مواردی، صرف توافق شفاهی یا نوشته عادی ممکن است برای اثبات یا اجرای قرارداد کافی نباشد.
پیش از اقدام، باید مشخص شود ادعای شما دقیقاً چیست و کدام تعهد نقض شده است. در شکایت بابت اصل آزادی قراردادها، دادگاه معمولاً به جای عبارت کلی «نقض آزادی قرارداد»، به متن توافق و آثار حقوقی آن رسیدگی میکند. مدارک مؤثر میتواند شامل موارد زیر باشد:
خواسته باید روشن باشد؛ برای مثال «الزام به ایفای تعهد»، «مطالبه وجه التزام» یا «تأیید فسخ». انتخاب نادرست عنوان دعوا میتواند موجب طولانی شدن رسیدگی یا رد درخواست شود. همچنین اگر قرارداد دارای شرط داوری باشد، ابتدا باید بررسی کرد که مرجع رسیدگی دادگاه است یا داور.
فرض کنید شخصی یک واحد تجاری را برای مدت معین اجاره کرده و در قرارداد، امکان فعالیت فروشگاهی بهصراحت درج شده است. موجر بعداً بدون دلیل قراردادی، از ادامه فعالیت جلوگیری میکند. مستأجر میتواند با استناد به قرارداد، اجرای تعهد، رفع ممانعت و در صورت وجود شرایط، مطالبه خسارت را درخواست کند. در این نمونه، شکایت بابت اصل آزادی قراردادها بهتنهایی کافی نیست؛ بلکه متن قرارداد، پرداخت اجارهبها، میزان خسارت و دلیل ممانعت باید اثبات شود. اگر فعالیت مورد توافق از ابتدا غیرقانونی بوده یا مجوز لازم دریافت نشده باشد، نتیجه پرونده ممکن است متفاوت شود.
معمولاً بهتر است ابتدا تعهدات، تخلف و مهلت انجام کار بهصورت رسمی به طرف مقابل اعلام شود؛ اظهارنامه میتواند در اثبات مطالبه و زمان آگاهی طرف مقابل مؤثر باشد. سپس دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و مرجع صالح بر اساس موضوع دعوا، محل اقامت خوانده یا محل اجرای تعهد تعیین میشود. هزینه دادرسی نیز به نوع دعوا و مالی یا غیرمالی بودن آن بستگی دارد و بدون بررسی خواسته نمیتوان رقم واحدی اعلام کرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل رایگان مشاوره حقوقی را ببینید.
اگر قرارداد معتبر باشد، اصل بر لازمالاتباع بودن آن است؛ اما وجود حق فسخ، اقاله، عدم انجام تعهد، فورسماژور یا بطلان میتواند نتیجه را تغییر دهد. بنابراین پیش از ثبت شکایت بابت اصل آزادی قراردادها، متن قرارداد و ادله باید توسط فرد آشنا با دعاوی قراردادها بررسی شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی شبانه روزی را ببینید.
آزادی قراردادها ابزار ایجاد تعهد است، نه عنوان مستقل برای هر اختلاف. برای موفقیت، باید قرارداد معتبر، تخلف مشخص، خواسته درست و دلیل قابل ارائه وجود داشته باشد. هرچه ادعا دقیقتر و مستندتر تنظیم شود، امکان انتخاب مسیر مناسب میان الزام به انجام تعهد، مطالبه خسارت، فسخ یا بطلان بیشتر خواهد بود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل پاکدشت را ببینید.