آیا برای مشخص شدن داراییها و بدهیهای متوفی باید شکایت مطرح کرد؟ پاسخ این است که شکایت بابت تحریر ترکه متوفی از نظر حقوقی معمولاً «درخواست تحریر ترکه» محسوب میشود، نه دعوای ترافعی؛ یعنی متقاضی از مرجع صالح میخواهد اموال، مطالبات، بدهیها و تعهدات متوفی صورتبرداری و وضعیت ترکه روشن شود. این اقدام بهویژه زمانی اهمیت دارد که ورثه از میزان بدهیها، وجود اموال پنهان یا تعداد طلبکاران اطلاع دقیقی ندارند.
گواهی انحصار وراثت فقط ورثه و سهمالارث قانونی آنان را مشخص میکند و فهرست کامل دارایی و بدهی متوفی نیست. تحریر ترکه، مرحله شناسایی و ثبت وضعیت مالی ترکه است؛ در حالی که تقسیم ترکه پس از مشخص شدن ورثه، داراییها، دیون و حقوق اشخاص انجام میشود. بنابراین دریافت گواهی انحصار وراثت، بهتنهایی جایگزین تحریر ترکه نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ارث را ببینید.
همچنین تحریر ترکه با قبول یا رد ترکه یکی نیست. وارث ممکن است برای اطلاع از وضعیت واقعی ترکه، پیش از تصمیمگیری درباره مسئولیت خود در برابر دیون، درخواست تحریر ترکه کند. نتیجه این اقدام، بهخودیخود مالکیت قطعی هر مال را میان ورثه تعیین نمیکند.
ورثه، نماینده قانونی آنان و در مواردی اشخاصی که قانوناً در اداره یا تصفیه ترکه ذینفع هستند، میتوانند تقاضای تحریر ترکه کنند. مرجع صالح اصولاً مرجع امور حسبی در محل آخرین اقامتگاه متوفی در ایران است. ثبت درخواست معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود؛ عنوان دقیق مرجع رسیدگی ممکن است با توجه به مقررات جاری تقسیم صلاحیت میان دادگاه عمومی و دادگاه صلح و وضعیت حوزه قضایی متفاوت باشد.
درخواستکننده باید در متن درخواست، رابطه خود با متوفی، علت تقاضا، اطلاعات سایر ورثه و هر اطلاعی درباره اموال یا بدهیها را بیان کند. اگر میان ورثه درباره مالکیت مالی اختلاف وجود داشته باشد، صرف تحریر ترکه آن اختلاف را حل نمیکند و ممکن است نیاز به دعوای مستقل مانند اثبات مالکیت یا ابطال سند باشد.
نبودن سند یک مال مانع طرح درخواست نیست؛ متقاضی میتواند اطلاعات ناقص یا قرائن موجود را ارائه کند تا موضوع در جریان صورتبرداری بررسی شود. هزینه ثبت و رسیدگی تابع تعرفههای قانونی و شرایط پرونده است و عواملی مانند تعداد اموال، کارشناسی و ابلاغها میتواند هزینه عملی را افزایش دهد.
فرض کنید پدر خانوادهای فوت کرده و یکی از ورثه میداند متوفی چند ملک و حساب بانکی داشته، اما درباره وامها و بدهیهای تجاری او اطلاعی ندارد. این وارث میتواند شکایت بابت تحریر ترکه متوفی را بهصورت درخواست امور حسبی ثبت کند و اسناد موجود را ارائه دهد. در صورت پذیرش، اموال و دیون قابل شناسایی صورتبرداری میشوند؛ اما اگر یکی از املاک مورد ادعای شخص ثالث باشد، رسیدگی به مالکیت آن در پروندهای جداگانه انجام خواهد شد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره برای وکیل را ببینید.
شکایت بابت تحریر ترکه متوفی راهی برای روشن شدن داراییها و بدهیهای متوفی پیش از تقسیم یا تصمیمگیری نهایی ورثه است. تنظیم دقیق مشخصات متوفی، ارائه مدارک موجود و انتخاب مرجع صالح اهمیت زیادی دارد. شکایت بابت تحریر ترکه متوفی بهتنهایی موجب تقسیم اموال یا اثبات مالکیت نمیشود و در اختلافهای مستقل، اقدام قانونی جداگانه لازم است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در امیرآباد را ببینید.