اگر متعهد به مفاد سند رسمی خود عمل نکند، چه اقدامی باید انجام داد؟ پاسخ کوتاه این است که شکایت بابت تعهد نامه محضری همیشه به معنای طرح دعوای فوری در دادگاه نیست؛ بسته به موضوع تعهد، ممکن است بتوان از اداره اجرای ثبت درخواست اجرا کرد یا دادخواست الزام به انجام تعهد، مطالبه وجه التزام و خسارت ارائه داد. رسمی بودن سند، قدرت اثباتی آن را افزایش میدهد، اما نتیجه پرونده به متن دقیق سند، سررسید و امکان اجرای تعهد نیز وابسته است.
تعهدنامهای که در دفتر اسناد رسمی تنظیم شده، سند رسمی محسوب میشود و مفاد آن اصولاً در برابر امضاکننده قابل استناد است. با این حال، دفترخانه صرفاً اظهارات و تعهد شخص را ثبت میکند و تضمین نمیکند که مفاد تعهد حتماً صحیح، قانونی یا قابل اجرا باشد. تعهد باید موضوع معین یا قابل تعیین داشته باشد و انجام آن برخلاف قانون، نظم عمومی یا حقوق اشخاص دیگر نباشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل دفتر اسناد رسمی در تهران را ببینید.
همچنین باید میان تعهد به پرداخت وجه، تعهد به انتقال مال، تحویل سند، انجام کار یا خودداری از یک عمل تفاوت گذاشت. شیوه پیگیری هرکدام ممکن است متفاوت باشد و گاهی علاوه بر اجرای تعهد، مطالبه خسارت یا وجه التزام نیز امکانپذیر است.
اگر تعهد مشروط بوده است، تحقق شرط نیز باید اثبات شود. در مقابل، چنانچه تعهد دارای موعد مشخص باشد و موعد سپری شده باشد، معمولاً تمرکز اصلی بر اثبات تخلف و قابلیت اجرای موضوع تعهد خواهد بود. شکایت بابت تعهد نامه محضری بدون بررسی این موارد ممکن است به انتخاب مسیر نادرست یا طرح خواسته ناقص منجر شود.
در تعهدات مالی یا تعهداتی که مفاد آن روشن، منجز و قابل اجراست، میتوان ابتدا امکان صدور اجراییه از اداره ثبت را بررسی کرد. این مسیر معمولاً برای وصول وجه یا اجرای تعهدات مشخص کاربردیتر است. اگر تعهد نیازمند تفسیر، اثبات تخلف، احراز ورود خسارت، الزام به تنظیم سند یا رسیدگی به اختلافات قراردادی باشد، طرح دعوا در مرجع قضایی ممکن است ضروری شود.
در دادخواست باید خواسته دقیق انتخاب شود؛ برای نمونه، «الزام به ایفای تعهد»، «مطالبه وجه التزام» یا «مطالبه خسارت» هرکدام شرایط اثباتی خاص دارند. ثبت اظهارنامه پیش از اقدام، در بسیاری از پروندهها برای اثبات مطالبه و تعیین زمان امتناع متعهد مفید است، هرچند ضرورت آن به مفاد سند و نوع تعهد بستگی دارد.
فرض کنید شخصی در دفترخانه متعهد شده مبلغی را تا تاریخ معین به دیگری بپردازد و برای تأخیر نیز وجه التزام تعیین شده است. پس از پایان موعد، متعهد هیچ مبلغی پرداخت نمیکند. در این وضعیت، شکایت بابت تعهد نامه محضری میتواند با درخواست اجرای مفاد سند و در صورت وجود شرایط، مطالبه وجه التزام همراه شود. اگر متعهد ادعا کند وجه را قبلاً پرداخته است، رسید بانکی یا دلیل معتبر پرداخت اهمیت تعیینکننده خواهد داشت. نتیجه نهایی به متن سند و دلایل طرفین بستگی دارد.
اشتباه رایج، تصور این است که هر تعهدنامه محضری بدون هیچ بررسی مستقیماً اجرا میشود. تعهد مبهم، مشروط، انجامناپذیر یا وابسته به اقدام شخص ثالث ممکن است نیازمند رسیدگی قضایی باشد. همچنین نباید مطالبه اصل تعهد را با خسارت تأخیر یا وجه التزام یکی دانست. پیش از اقدام، متن سند، موعد، شرطها، مرجع صالح و مدارک پرداخت باید دقیق بررسی شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان تلفنی حقوقی را ببینید.
شکایت بابت تعهد نامه محضری باید بر پایه نوع تعهد و قابلیت اجرای آن انتخاب شود. بررسی سند توسط وکیل یا کارشناس حقوقی، تعیین خواسته صحیح و گردآوری مدارک، احتمال انتخاب مسیر مناسب را افزایش میدهد؛ اما هیچ سندی بدون احراز شرایط قانونی، تضمینکننده نتیجه قطعی پرونده نیست. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در شهرک غرب را ببینید.