آیا میتوان به شعبهای که پرونده به آن ارجاع شده اعتراض کرد؟ در بیشتر موارد، شکایت بابت تعیین شعبه پرونده بهصورت اعتراض مستقیم به اصل ارجاع پذیرفته نمیشود؛ زیرا تعیین شعبه معمولاً از طریق سامانه و بر اساس صلاحیت، موضوع دعوا و ظرفیت شعب انجام میگیرد. بااینحال، اگر ارجاع برخلاف صلاحیت قانونی، همراه با اشتباه اداری، تعارض منافع یا قرینهای جدی بر بیطرف نبودن مرجع باشد، میتوان درخواست بررسی و اصلاح ارجاع یا ایراد رد دادرس را مطرح کرد.
صرف نارضایتی از قاضی، سابقه تصمیمهای قبلی یا تصور سختگیری شعبه، دلیل کافی برای تغییر شعبه نیست. اعتراض زمانی اهمیت حقوقی پیدا میکند که یکی از این وضعیتها وجود داشته باشد:
در موارد مربوط به بیطرفی قاضی، موضوع اصلی «رد دادرس» است، نه صرفاً اعتراض به شماره شعبه. تشخیص اثر حقوقی ادعا به مدارک و وضعیت واقعی پرونده بستگی دارد.
نخست باید وضعیت پرونده، عنوان دعوا و علت تعیین شعبه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا سامانه مربوط بررسی شود. سپس، بسته به علت اعتراض، درخواست میتواند خطاب به رئیس حوزه قضایی، مقام ارجاع یا مرجع نظارتی ذیصلاح تنظیم شود. اگر ایراد، رد دادرس باشد، باید در همان پرونده و در مهلت و شیوه مقرر، با ذکر جهت قانونی مطرح شود؛ طرح شکایت عمومی جایگزین این اقدام نیست.
در متن درخواست، از بیان کلی مانند «قاضی با من مشکل دارد» پرهیز کنید. باید مشخص شود چه تصمیم، ثبت اداری یا رابطهای موجب تردید شده و اصلاح مورد درخواست دقیقاً چیست؛ برای نمونه، بررسی نحوه ارجاع، رفع اشتباه ثبتی یا ارسال موضوع به مرجع صالح.
ثبت درخواست بهتنهایی موجب توقف رسیدگی نمیشود. تا زمانی که مرجع صالح تصمیم دیگری نگیرد، مهلتهای اعتراض به رأی، پاسخ به اخطار یا حضور در جلسه را رعایت کنید. همچنین شکایت انتظامی، در صورت وجود تخلف، با اعتراض به رأی یا درخواست تغییر شعبه تفاوت دارد و نتیجه آن الزاماً تغییر شعبه نیست.
فرض کنید پرونده مطالبه وجه شرکت «الف» به شعبهای در شهری ارجاع شده که نشانی خوانده و محل اجرای تعهد در حوزه دیگری است. وکیل خواهان با ارائه قرارداد و مدارک اقامت، شکایت بابت تعیین شعبه پرونده را با عنوان اعتراض به صلاحیت محلی مطرح میکند. اگر قانون و مفاد قرارداد، صلاحیت مرجع دیگری را تأیید کند، امکان صدور تصمیم درباره صلاحیت وجود دارد؛ اما اگر ارجاع طبق قواعد صلاحیت انجام شده باشد، صرف ترجیح خواهان برای شعبهای دیگر اثری ندارد. در همین پرونده، ادعای رابطه شخصی قاضی بدون سند، بهتنهایی موجب تغییر شعبه نخواهد شد.
شکایت بابت تعیین شعبه پرونده باید بر پایه یک ایراد مشخص و قابل اثبات تنظیم شود. ابتدا تفاوت میان خطای ارجاع، ایراد صلاحیت، رد دادرس و شکایت انتظامی را تشخیص دهید؛ سپس درخواست را از مسیر مناسب ثبت کنید. حفظ مهلتهای دادرسی و ارائه مدارک معتبر، بیش از استفاده از عبارات کلی یا احساسی در نتیجه پیگیری اثر دارد.