شکایت بابت تنفیذ اقرارنامه جعلی

اگر سندی با عنوان اقرارنامه بدون رضایت یا حضور واقعی شما تنظیم شده باشد، راه درست معمولا طرح شکایت کیفری جعل و استفاده از سند مجعول، همراه با درخواست بی‌اعتباری اثر سند در پرونده حقوقی است؛ بنابراین شکایت بابت تنفیذ اقرارنامه جعلی به معنای پذیرش اعتبار سند نیست و باید برای جلوگیری از استناد به آن، جعل، انتساب نادرست امضا یا اثر انگشت و فقدان قصد اقرار اثبات شود. برای نمونه، اگر شخصی با ارائه یک نوشته عادی مدعی شود شما دریافت وجه یا انتقال مال را اقرار کرده‌اید، شکایت بابت تنفیذ اقرارنامه جعلی باید با بررسی اصل سند، کارشناسی خط و امضا و اعلام صریح انکار یا ادعای جعل پیگیری شود.

اقرار زمانی اثر حقوقی دارد که از شخص دارای اهلیت، با اراده و آگاهی و نسبت به موضوع مشخص صادر شده باشد. نوشته‌ای که امضا، اثر انگشت، متن یا تاریخ آن جعل شده یا بدون قصد واقعی شخص تنظیم شده است، نمی‌تواند مبنای مطمئنی برای انتقال مال، مطالبه وجه، اسقاط حق یا اثبات بدهی قرار گیرد.

با این حال، صرف ادعای جعلی بودن کافی نیست. شخصی که سند علیه او ارائه شده باید در نخستین فرصت مناسب، موضع خود را به‌صورت روشن اعلام کند. اگر سند در یک دعوای حقوقی ارائه شود، بسته به وضعیت پرونده باید نسبت به آن انکار، تردید یا ادعای جعل مطرح شود. انکار معمولا درباره سندی است که به خود شخص منتسب شده و آن را صادر نکرده است؛ تردید درباره سندی است که به شخص دیگری منتسب شده و ادعا می‌شود انتساب آن ثابت نیست؛ و ادعای جعل زمانی مطرح می‌شود که مدعی، ساختگی بودن تمام یا بخشی از سند را اعلام می‌کند.

چنانچه سند در دفترخانه یا مرجع رسمی تنظیم شده باشد، موضوع می‌تواند علاوه بر اصالت امضا، به نحوه تنظیم، حضور اشخاص، ثبت اطلاعات و احتمال تبانی یا ارائه مدارک خلاف واقع نیز مربوط شود. در چنین شرایطی باید اصل سند رسمی، سوابق دفترخانه و مدارک شناسایی بررسی شود و نمی‌توان تنها با مشاهده تصویر سند درباره جعلی بودن آن تصمیم گرفت.

در مسیر کیفری، هدف اصلی شناسایی مرتکب جعل، استفاده‌کننده از سند و سایر اشخاص دخیل و تعقیب آنان است. جعل می‌تواند شامل ساختن نوشته یا امضا، تغییر مفاد، الحاق، تراشیدن، محو کردن یا دست‌کاری در سند باشد. استفاده از سند مجعول نیز در صورتی که شخص با علم به جعلی بودن از آن برای ایجاد اثر حقوقی استفاده کند، موضوع مستقلی برای بررسی کیفری است.

در مسیر حقوقی، هدف جلوگیری از ترتیب اثر دادن به سند یا بی‌اعتبار کردن نتیجه‌ای است که بر اساس آن ایجاد شده است. برای مثال ممکن است لازم باشد ابطال سند، اعلام بی‌اعتباری معامله، رفع اثر از اقرارنامه یا رد ادعای طلب‌کار درخواست شود. عنوان دقیق دعوا به این بستگی دارد که سند برای چه منظوری استفاده شده و چه اثری بر وضعیت مالی یا حقوقی شخص گذاشته است.

این دو مسیر می‌توانند هم‌زمان دنبال شوند، اما یکی جای دیگری را نمی‌گیرد. شکایت کیفری به‌تنهایی همیشه باعث اصلاح وضعیت ثبتی یا لغو آثار یک معامله نمی‌شود و دعوای حقوقی نیز لزوما به مجازات جاعل منتهی نمی‌گردد. در مواردی، نتیجه کارشناسی کیفری می‌تواند در پرونده حقوقی مورد استفاده قرار گیرد؛ با این حال، مرجع رسیدگی‌کننده در هر پرونده مستقلا ادله را ارزیابی می‌کند.

• جمع‌آوری اصل و تصویر سند: تصویر اقرارنامه، قراردادهای مرتبط، رسیدها، پیام‌ها، مکاتبات و هر مدرکی که نشان دهد شما در زمان تنظیم سند حضور نداشته‌اید یا مفاد آن را نپذیرفته‌اید، نگهداری کنید. اگر اصل سند در اختیار طرف مقابل است، در شکواییه یا لایحه، درخواست مطالبه و بررسی اصل آن را مطرح کنید.
• ثبت اعتراض روشن: در پرونده حقوقی، پیش از آنکه دادگاه سند را مبنای رأی قرار دهد، نسبت به انتساب یا اصالت آن اعتراض کنید. سکوت یا تأخیر ممکن است ارزیابی موضوع را دشوارتر کند، به‌ویژه اگر سند در جلسه رسیدگی ارائه شده باشد.
• ثبت شکایت کیفری: شکایت از طریق درگاه خدمات قضایی یا دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به مرجع صالح ارجاع می‌شود. در متن شکایت باید رفتار مورد اعتراض، مشخصات سند، زمان اطلاع از آن، شخص یا اشخاص مرتبط و دلیل احتمال جعل توضیح داده شود.
• درخواست کارشناسی: کارشناس رسمی می‌تواند خط، امضا، اثر انگشت، نوع جوهر، تقدم و تأخر نوشته و برخی ویژگی‌های فنی سند را بررسی کند. ارائه نمونه‌های مسلم‌الصدور از امضا و دست‌خط، مانند اسناد بانکی یا قراردادهای قدیمی، به کارشناس کمک می‌کند.
• پیگیری تحقیقات: ممکن است از دفترخانه، بانک، اداره ثبت، شهود یا سامانه‌های مربوط استعلام شود. حضور منظم در جلسات، پاسخ به اخطارها و ارائه اصل مدارک در مهلت تعیین‌شده اهمیت زیادی دارد.

در شکایت بابت تنفیذ اقرارنامه جعلی، بهتر است به‌جای استفاده از عبارت‌های کلی مانند «سند کاملا دروغ است»، دقیقا توضیح دهید کدام بخش سند مورد اعتراض است؛ برای مثال، امضا متعلق به شما نیست، اثر انگشت ساختگی است، متن پس از امضا اضافه شده، تاریخ با واقعیت مطابقت ندارد یا شما در زمان تنظیم سند در محل حضور نداشته‌اید.

• اصل یا تصویر برابر با اصل اقرارنامه و اسناد مرتبط؛
• نمونه امضا یا اثر انگشت مسلم و قابل مقایسه؛
• کارت ملی و مدارک هویتی شاکی؛
• قراردادها، رسیدهای پرداخت، گردش حساب و مکاتبات مرتبط؛
• مدارک مربوط به عدم حضور، مانند سوابق سفر، بستری، محل کار یا گواهی اشخاص؛
• نام و نشانی شهود یا مطلعان، در صورت وجود؛
• تصویر پیام‌ها، فایل‌های صوتی یا دیگر قرائن، با حفظ شکل و تاریخ اصلی آن‌ها.

اگر ادعا مربوط به جعل امضا یا اثر انگشت باشد، نمونه‌های مقایسه باید تا حد امکان نزدیک به زمان تنظیم سند باشند. همچنین نباید روی اصل سند نوشته‌ای اضافه شود یا آن را تا کرد و مخدوش کرد؛ زیرا وضعیت فیزیکی سند ممکن است برای کارشناسی اهمیت داشته باشد. فایل‌های الکترونیکی نیز بهتر است از تلفن یا حافظه اصلی استخراج شوند و صرفا به‌صورت تصویر ویرایش‌شده ارائه نشوند.

در ادامه نمونه متن شکایت بابت تنفیذ اقرارنامه جعلی ارائه می‌شود که باید با واقعیت پرونده، نوع سند و مدارک موجود تطبیق داده شود. استفاده از عنوان نادرست یا درج مطالبی که قابل اثبات نیست، می‌تواند روند رسیدگی را دشوار کند.

موضوع: شکایت از جعل و استفاده از سند مجعول و درخواست بررسی اصالت اقرارنامه

مشتکی‌عنه: نام و نام خانوادگی، نشانی و سایر مشخصات در صورت اطلاع

شرح شکایت: اینجانب اعلام می‌کنم سندی با عنوان اقرارنامه به تاریخ ... در پرونده یا مرجع ... علیه اینجانب ارائه شده است. امضا یا اثر انگشت مندرج در سند متعلق به اینجانب نیست و مفاد آن نیز بدون اطلاع و رضایت من تنظیم شده است. اینجانب در زمان ادعایی تنظیم سند در محل حاضر نبوده‌ام یا هیچ‌گاه مفاد آن را نپذیرفته‌ام. با توجه به قرائن موجود، از جمله ...، احتمال جعل و استفاده آگاهانه از سند مجعول وجود دارد. تقاضا دارم ضمن حفظ و مطالبه اصل سند، موضوع به کارشناسی خط، امضا یا اثر انگشت ارجاع شود و از مراجع مرتبط درباره نحوه تنظیم و ارائه سند استعلام گردد. همچنین تقاضای تعقیب قانونی مرتکب یا مرتکبان و جلوگیری از ترتیب اثر دادن به سند تا تعیین تکلیف اصالت آن را دارم.

دلایل و پیوست‌ها: تصویر سند، نمونه امضا، مدارک هویتی، اسناد مرتبط، شهادت شهود، مکاتبات، رسیدها و سایر قرائن.

در پرونده شکایت بابت تنفیذ اقرارنامه جعلی، اگر نام جاعل مشخص نیست، می‌توان شکایت را علیه شخص یا اشخاص معلوم ثبت و در شرح ماجرا اعلام کرد که هویت سایر افراد دخیل برای شاکی روشن نیست. مرجع تحقیق می‌تواند با بررسی نحوه دسترسی به سند، شخص ارائه‌کننده و استفاده‌کننده از آن را شناسایی کند.

شکایت کیفری معمولا از طریق دفتر خدمات قضایی ثبت و برای رسیدگی به دادسرای صالح ارسال می‌شود. صلاحیت می‌تواند با توجه به محل وقوع رفتار مجرمانه، محل استفاده از سند یا محل کشف موضوع تعیین شود. در پرونده‌های مربوط به سند رسمی، محل دفترخانه و مرجع ثبتی نیز ممکن است برای تحقیقات اهمیت پیدا کند.

هزینه ثبت شکواییه و هزینه کارشناسی، ثابت و همیشگی نیست و بر اساس تعرفه‌های زمان ثبت و نوع اقدام تعیین می‌شود. هزینه کارشناسی معمولا پس از صدور قرار کارشناسی مطالبه می‌گردد و اگر پرداخت نشود، ممکن است بررسی فنی انجام نشود یا اثر آن در پرونده کاهش یابد. در صورت ناتوانی مالی، امکان بررسی درخواست‌های قانونی مربوط به هزینه دادرسی یا اعسار، با توجه به شرایط شخص وجود دارد.

برای اعلام جعل در پرونده حقوقی، نباید تا پایان رسیدگی منتظر ماند. اعتراض باید در اولین فرصت قانونی و مطابق تشریفات همان پرونده مطرح شود. درباره مهلت تعقیب کیفری نیز نمی‌توان یک عدد ثابت برای همه پرونده‌ها اعلام کرد؛ نوع سند، عنوان اتهام، زمان وقوع یا اطلاع و مقررات قابل اعمال مؤثر است. بنابراین، اقدام فوری پس از اطلاع از سند، امن‌ترین روش است.

آیا تصویر اقرارنامه برای شروع شکایت کافی است؟

تصویر سند می‌تواند برای ثبت اولیه شکایت و توضیح موضوع کافی باشد، اما برای اظهارنظر قطعی درباره جعل معمولا بررسی اصل سند لازم است. باید در متن شکایت درخواست شود اصل سند از دارنده یا مرجع نگهدارنده مطالبه و برای کارشناسی ارسال شود.

اگر امضا متعلق به من باشد، آیا باز هم امکان اعتراض وجود دارد؟

بله. تعلق امضا به‌تنهایی ثابت نمی‌کند تمام متن با رضایت و آگاهی شما تنظیم شده است. ممکن است متن پس از امضا اضافه شده باشد یا سند در شرایطی مانند اشتباه، فریب یا فقدان قصد واقعی تنظیم شده باشد. تشخیص مسیر مناسب به جزئیات و مدارک پرونده بستگی دارد.

آیا می‌توان هم‌زمان شکایت کیفری و دعوای حقوقی مطرح کرد؟

در بسیاری از موارد بله، اما خواسته هر کدام باید جداگانه و دقیق تنظیم شود. شکایت کیفری برای بررسی جعل و استفاده از سند است و دعوای حقوقی برای جلوگیری از آثار سند یا اصلاح نتیجه‌ای که بر اساس آن ایجاد شده است.

آیا کارشناسی به‌تنهایی باعث محکومیت طرف مقابل می‌شود؟

خیر. نظریه کارشناسی یکی از دلایل پرونده است و ممکن است دادگاه یا مرجع تحقیق توضیح تکمیلی، نمونه‌های بیشتر یا کارشناسی مجدد بخواهد. قاضی مجموعه ادله، اظهارات طرفین، سوابق سند و قرائن دیگر را بررسی می‌کند.

اگر سند در پرونده‌ای دیگر ارائه شده باشد، چه اقدامی انجام دهیم؟

شماره پرونده و شعبه را در شکایت یا لایحه ذکر کنید و فورا اعتراض خود را نسبت به سند در همان پرونده ثبت نمایید. درخواست کنید اصل سند ملاحظه شود و تا تعیین تکلیف اصالت آن، از استناد قطعی به سند خودداری گردد؛ البته تصمیم درباره ادامه رسیدگی با مرجع رسیدگی‌کننده است.

در چنین پرونده‌ای باید میان ادعای جعلی بودن سند، استفاده از سند و آثار حقوقی آن تفکیک قائل شد. جمع‌آوری اصل اقرارنامه، اعتراض فوری، ارائه نمونه‌های مسلم‌الصدور، درخواست کارشناسی و ثبت شکایت کیفری، مهم‌ترین اقدامات عملی هستند. شکایت بابت تنفیذ اقرارنامه جعلی زمانی نتیجه بهتری خواهد داشت که به‌جای ادعاهای کلی، زمان و نحوه تنظیم سند، ایراد دقیق آن، شخص استفاده‌کننده و مدارک قابل بررسی به‌صورت منظم توضیح داده شود. چون نوع سند، مرجع تنظیم، اثر ایجادشده و وضعیت پرونده بر انتخاب عنوان دعوا و مرجع صالح اثر دارد، بررسی اسناد پیش از ثبت نهایی شکایت اهمیت اساسی دارد.