اگر سند، امضا، مهر یا نوشتهای بدون اجازه شما ساخته یا تغییر داده شده باشد، چه اقدامی باید انجام دهید؟ پاسخ این است که شکایت بابت جعل معمولاً با ثبت شکواییه در دادسرا و ارائه اصل یا تصویر معتبر سند، قرائن و مدارک مرتبط آغاز میشود. جعل، در معنای حقوقی، ساختن یا تغییر متقلبانه نوشته، امضا، مهر، سند یا سایر موارد مشابه با هدف فریب و ایجاد اثر حقوقی است؛ بنابراین صرف اختلاف یا بیاعتباری یک نوشته، بهتنهایی جعل محسوب نمیشود.
جعل ممکن است به شکلهای گوناگون رخ دهد؛ از جمله ساختن کامل یک سند، تغییر تاریخ یا مبلغ، اضافهکردن یا حذفکردن عبارت، شبیهسازی امضا یا مهر، استفاده از برگه سفیدامضا و دستکاری تصویر یا نسخه الکترونیکی سند. تشخیص عنوان دقیق اتهام به نوع سند، شیوه دستکاری و هدف مرتکب بستگی دارد. همچنین استفاده آگاهانه از سند مجعول، رفتاری جدا از اصل جعل است و ممکن است مسئولیت کیفری مستقل ایجاد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل کیفری حرفه ای را ببینید.
مدارک باید بتوانند هم وجود سند یا نوشته مورد اختلاف و هم احتمال دستکاری یا انتساب نادرست آن را نشان دهند. مهمترین موارد عبارتاند از:
در پروندههای مربوط به اسناد الکترونیکی، نگهداری فایل اصلی، اطلاعات فنی، پیامها و مشخصات حساب کاربری اهمیت زیادی دارد. از ویرایش یا بازنشر فایلها خودداری کنید؛ زیرا ممکن است ارزش اثباتی آنها کاهش یابد.
شاکی ابتدا باید شکواییه را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند. پس از ارجاع پرونده، دادسرا اظهارات طرفین را میشنود و در صورت نیاز، سند را به کارشناس رسمی خط، امضا، اسناد یا فناوری اطلاعات ارجاع میدهد. نتیجه کارشناسی تنها یکی از دلایل پرونده است و قاضی آن را همراه با سایر قرائن ارزیابی میکند. ممکن است اصل سند، سوابق ثبتی، اطلاعات بانکی یا دادههای رایانهای نیز بررسی شود.
در متن شکایت بابت جعل باید از بیان مطالب حدسی یا نسبتدادن قطعی جرم بدون دلیل کافی پرهیز کرد. بهتر است موضوع بهصورت دقیق، همراه با مشخصات سند، تاریخ، محل استفاده و آثار زیانبار آن نوشته شود. اگر سند در یک پرونده حقوقی ارائه شده، اعلام موضوع به همان شعبه و درخواست بررسی اصالت سند نیز اهمیت دارد؛ زیرا رسیدگی کیفری و حقوقی میتوانند آثار متفاوتی داشته باشند.
فرض کنید مالک، قراردادی را مشاهده میکند که در آن فروش ملک به نام او ثبت شده، اما امضای مندرج در قرارداد متعلق به وی نیست. در این وضعیت، شکایت بابت جعل باید با ارائه اصل قرارداد، نمونه امضاهای مسلمالصدور و مدارک مالکیت مطرح شود. دادسرا میتواند موضوع را به کارشناس ارجاع دهد و درباره نحوه استفاده از قرارداد نیز تحقیق کند. اگر ثابت شود شخصی آگاهانه از قرارداد جعلی برای انتقال یا مطالبه وجه استفاده کرده، مسئولیت او فقط به ساختن سند محدود نخواهد بود.
جعل ناظر به ساختن یا تغییر متقلبانه سند است؛ اما انکار معمولاً زمانی مطرح میشود که شخص، انتساب خط یا امضا به خود را نپذیرد. تردید نیز درباره سند عادی منتسب به فردی غیر از شخص اظهارکننده مطرح میشود. اختلاف درباره اجرای قرارداد، پرداخت نشدن وجه یا فسخ معامله نیز الزاماً جعل نیست و ممکن است صرفاً دعوای حقوقی باشد. انتخاب عنوان نادرست میتواند رسیدگی را دشوار کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
برای موفقیت در شکایت بابت جعل، اصل سند و زنجیره مدارک را حفظ کنید، زمان و نحوه کشف موضوع را دقیق بنویسید و تفاوت میان جعل، استفاده از سند مجعول و اختلاف قراردادی را در نظر بگیرید. نتیجه پرونده به کیفیت ادله، نظریه کارشناسی، علم و عمد متهم و سایر قرائن بستگی دارد؛ بنابراین در پروندههای مهم، بررسی اسناد توسط وکیل یا کارشناس پیش از ثبت شکایت میتواند از اشتباههای پرهزینه جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در بومهن را ببینید.