آیا میتوان هزینههایی را که برای پیگیری یک پرونده پرداخت کردهاید از طرف مقابل گرفت؟ بله، شکایت بابت درخواست خسارت دادرسی در صورت وجود شرایط قانونی و صدور حکم به نفع خواهان یا خوانده، امکانپذیر است. این خسارت معمولاً شامل هزینه دادرسی، حقالزحمه کارشناسی، هزینه تحقیقات و سایر مخارج ضروری و مستقیم پرونده است؛ اما صرف بازنده شدن طرف مقابل، بدون درخواست و احراز شرایط، همیشه به صدور حکم درباره تمام هزینهها منتهی نمیشود.
بر اساس مقررات آیین دادرسی مدنی، هزینه دادرسی باید برای اثبات حق یا دفاع مؤثر، ضروری و مستقیماً مرتبط با دعوا باشد. هزینه ثبت دادخواست، هزینه تمبر، دستمزد کارشناس رسمی که دادگاه تعیین کرده، هزینه اجرای قرارهای تحقیقی و در حدود مقررات، حقالوکاله وکیل قابل مطالبه است. این موارد با خسارت تأخیر تأدیه تفاوت دارند؛ خسارت تأخیر به کاهش ارزش یا تأخیر در پرداخت دین مربوط میشود، اما خسارت دادرسی ناظر بر مخارج رسیدگی قضایی است.
بهتر است خواسته جبران خسارت دادرسی از همان ابتدا در دادخواست درج شود و خواهان، مبلغ یا اقلام مورد مطالبه را تا حد امکان مشخص کند. خوانده نیز میتواند در دفاعیات خود، در صورت وارد شدن زیان ناشی از اقدام نادرست یا غیرموجه طرف مقابل، مطالبه مربوط را مطرح کند. دادگاه معمولاً نسبت به هزینههایی تصمیم میگیرد که درخواست شده و اسناد یا ضرورت آنها قابل احراز باشد. اگر این موضوع در دعوای اصلی مطرح نشود، طرح دعوای جداگانه ممکن است با ایرادهایی درباره ارتباط، ضرورت یا مرور عملی ادله مواجه شود.
مدارک باید نشان دهد هزینه واقعاً پرداخت شده و با رسیدگی به همان پرونده ارتباط داشته است. مهمترین مستندات عبارتاند از:
صرف ارائه قرارداد خصوصی وکیل، الزاماً به معنای پذیرش تمام مبلغ آن نیست؛ زیرا دادگاه در خسارت دادرسی، حدود و شرایط قانونی را نیز بررسی میکند. همچنین هزینههایی مانند رفتوآمد شخصی، اقامت یا تهیه اسناد، تنها در صورت ارتباط مستقیم، ضرورت و قابلیت اثبات ممکن است مورد توجه قرار گیرد.
فرض کنید «الف» بابت مطالبه وجه، علیه «ب» دادخواست میدهد و برای اثبات ادعا ناچار به پرداخت هزینه کارشناسی میشود. دادگاه پس از بررسی قرارداد و اسناد بانکی، «ب» را محکوم میکند. اگر الف در دادخواست، شکایت بابت درخواست خسارت دادرسی را نیز مطرح کرده و رسید هزینه کارشناسی و پرداختهای قانونی را ارائه داده باشد، دادگاه میتواند هزینههای ضروری و قابل اثبات را در حدود مقررات بر عهده ب قرار دهد. با این حال، نتیجه درباره حقالوکاله یا هزینههای فرعی به اسناد و تشخیص دادگاه بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی تلفنی رایگان قوه قضاییه را ببینید.
درخواست خسارت دادرسی معمولاً در همان دادگاهی بررسی میشود که به دعوای اصلی رسیدگی میکند. اگر رأی صادر شده باشد، باید وضعیت مرحله رسیدگی و امکان اصلاح، تکمیل یا اعتراض به رأی بررسی شود. در مرحله تجدیدنظر نیز ارائه اسناد جدید یا طرح خواستهای که پیشتر مطرح نشده، ممکن است با محدودیت روبهرو شود. بنابراین ثبت دقیق خواسته در دادخواست نخست، نگهداری همه رسیدها و بیان رابطه هر هزینه با دعوا اهمیت زیادی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل تجدید نظر را ببینید.
شکایت بابت درخواست خسارت دادرسی زمانی نتیجه بهتری دارد که هزینهها ضروری، مستقیم، مستند و در مهلت و مرحله مناسب مطالبه شده باشند. درخواست کلی و بدون رسید، مطالبه هزینههای غیرمرتبط یا اشتباه گرفتن آن با خسارت تأخیر تأدیه از اشتباهات رایج است. پیش از اقدام، نوع هزینه، مرجع رسیدگی و امکان اثبات هر مبلغ را جداگانه بررسی کنید. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در حکیمیه را ببینید.