آیا میتوان حضانت نوزاد را از مادر یا پدر گرفت؟ بله، اما شکایت بابت سلب حضانت نوزاد فقط زمانی به نتیجه میرسد که ثابت شود ادامه نگهداری کودک با مصلحت او سازگار نیست یا سرپرست، صلاحیت اخلاقی و عملی لازم را ندارد. در حقوق ایران، مادر اصولاً تا پایان هفتسالگی برای حضانت فرزند اولویت دارد، ولی این اولویت مطلق نیست و در صورت وجود خطر برای سلامت جسمی یا روانی نوزاد، دادگاه میتواند تصمیم متفاوتی بگیرد.
مبنای اصلی تصمیم دادگاه، مصلحت طفل و توانایی واقعی والد برای مراقبت از اوست. صرف اختلاف خانوادگی، ازدواج مجدد مادر، نارضایتی یکی از والدین یا اختلاف مالی، بهتنهایی برای سلب حضانت کافی نیست. مواردی مانند اعتیاد زیانآور، بیماری روانی مؤثر و اثباتشده، سوءاستفاده از کودک، ضربوجرح، بیتوجهی شدید به تغذیه و بهداشت، فساد اخلاقی مؤثر، یا قرار دادن نوزاد در محیط خطرناک میتواند اهمیت داشته باشد.
در چنین پروندهای باید میان ادعا و دلیل قابل بررسی تفاوت گذاشت. دادگاه ممکن است برای تشخیص وضعیت کودک، تحقیقات محلی، نظر پزشکی قانونی، گزارش مددکاری یا بررسی شرایط محل نگهداری را ضروری بداند. بنابراین نتیجه پرونده از پیش قطعی نیست و به کیفیت مدارک و وضعیت واقعی نوزاد بستگی دارد.
خواهان باید مدارکی ارائه کند که رابطه خانوادگی و وضعیت زیانبار حضانت را نشان دهد. مدارک قابل استفاده، بسته به موضوع پرونده، عبارتاند از:
مدارک باید بهصورت منظم و همراه با توضیح زمان و نحوه وقوع حوادث ارائه شود. تهیه فیلم یا صدا از راه غیرقانونی یا انتشار اطلاعات خصوصی کودک ممکن است برای صاحب آن مسئولیت ایجاد کند و همیشه دلیل معتبر محسوب نمیشود.
این موضوع اصولاً در صلاحیت دادگاه خانواده است. متقاضی ابتدا باید از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست یا درخواست مناسب را با شرح دقیق خطر و خواسته خود ثبت کند. پس از ابلاغ، جلسه رسیدگی تشکیل میشود و دادگاه مدارک طرفین را بررسی میکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان وکیل خانواده را ببینید.
اگر خطر فوری وجود داشته باشد، باید آن را صریح و همراه با دلیل مطرح کرد؛ زیرا صرف ثبت دادخواست، خودبهخود حضانت را تغییر نمیدهد. حتی در صورت سلب حضانت، حق ملاقات والد دیگر معمولاً از بین نمیرود، مگر آنکه ملاقات نیز برای نوزاد زیانبار تشخیص داده شود.
فرض کنید مادری پس از جدایی، نوزاد سهماهه را نگهداری میکند و پدر ادعا دارد مادر به علت مصرف مواد، کودک را بدون مراقبت رها میکند. پدر برای شکایت بابت سلب حضانت نوزاد، گزارش کلانتری، گواهی پزشکی و شهادت همسایگان را ارائه میدهد. دادگاه ممکن است ابتدا وضعیت نوزاد و محل نگهداری را بررسی و از مددکار اجتماعی گزارش بخواهد. اگر ادعاها اثبات نشود، دعوای سلب حضانت رد میشود؛ اما اگر خطر واقعی احراز شود، امکان سپردن موقت یا دائم حضانت به شخص صالح، با رعایت مصلحت طفل، وجود دارد.
از بیان اتهامهای کلی و احساسی پرهیز کنید و هر ادعا را با تاریخ، شاهد یا سند مشخص همراه سازید. همچنین نباید تصور کرد که گرفتن حضانت، با گرفتن ولایت قهری یا حق ملاقات یکسان است؛ این مفاهیم آثار متفاوتی دارند. در پروندههای حساس، مشورت با وکیل خانواده میتواند در انتخاب خواسته، جمعآوری دلیل و درخواست اقدامات فوری مؤثر باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی فوری رایگان را ببینید.
شکایت بابت سلب حضانت نوزاد زمانی موجه و قابل پیگیری است که بیصلاحیتی یا خطر واقعی برای کودک اثبات شود. اولویت حضانت مادر در سالهای نخست، مانع رسیدگی دادگاه نیست، اما تصمیم نهایی بر پایه مصلحت نوزاد، مدارک معتبر و شرایط هر پرونده صادر خواهد شد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه دفتر وکیل در پرند را ببینید.