آیا شریک شما در ملک مشترک، سهمتان را انکار میکند یا بدون اجازه از ملک استفاده مینماید؟ پاسخ کوتاه این است که شکایت بابت شراکت در ملک معمولاً از طریق طرح دعوای حقوقی در مرجع صالح انجام میشود و نوع خواسته باید بر اساس وضعیت سند، قرارداد و رفتار شریک انتخاب شود. این موضوع ممکن است به اثبات مالکیت، الزام به تنظیم سند رسمی، تقسیم یا افراز ملک، مطالبه اجرتالمثل یا مطالبه سهم درآمد مربوط باشد.
صرف اختلاف میان شرکا، بهتنهایی عنوان دعوا را مشخص نمیکند. اگر مالکیت شما در سند رسمی یا قرارداد معتبر قابل اثبات باشد، میتوانید متناسب با مشکل ایجادشده اقدام کنید. برای نمونه، خودداری شریک از تحویل سهم، ممانعت از استفاده، اجاره دادن کل ملک بدون رضایت سایر شرکا، دریافت انحصاری اجارهبها یا انتقال سهم مشاع، هرکدام آثار حقوقی متفاوتی دارد.
در ملک مشاع، هر شریک در جزء جزء ملک سهم دارد، نه اینکه مالک قسمت مشخصی از بنا باشد؛ مگر اینکه تقسیم یا توافق معتبر میان شرکا انجام شده باشد. بنابراین تصرف اختصاصی یک شریک در بخش معین، بدون رضایت دیگران، میتواند زمینه مطالبه رفع ممانعت، خلع ید مشاعی یا اجرتالمثل را فراهم کند؛ البته انتخاب خواسته به مدارک و نحوه تصرف بستگی دارد.
اگر قرارداد کتبی وجود ندارد، اثبات شراکت دشوارتر میشود اما لزوماً غیرممکن نیست. مجموعه قرائن باید ارتباط مالی، قصد شراکت و میزان سهم را نشان دهد. در مقابل، پرداخت وجه بهتنهایی همیشه به معنای مالک شدن در ملک نیست و ممکن است از نظر حقوقی قرض، بیع، وکالت یا سرمایهگذاری تلقی شود.
در گام نخست، اسناد بررسی و خواسته دقیق تعیین میشود. ارسال اظهارنامه برای مطالبه سهم، توقف تصرف انحصاری یا ارائه حساب، در بسیاری از پروندهها مفید است، اما جای دادخواست را نمیگیرد. دعوای مربوط به حقوق عینی و مالکیت ملک، اصولاً در دادگاه محل وقوع همان ملک مطرح میشود. ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میگیرد و در صورت نیاز، کارشناس رسمی برای ارزیابی ملک، میزان سهم، منافع یا اجرتالمثل نظر میدهد.
در صورتی که ملک قابل افراز باشد، میتوان موضوع افراز را از مسیر ثبتی پیگیری کرد؛ اما اگر ملک غیرقابل افراز تشخیص داده شود، فروش آن و تقسیم وجه میان مالکان ممکن است مطرح شود. افراز، تقسیم مال مشاع است؛ در حالی که مطالبه اجرتالمثل، جبران منفعتی است که شریک از استفاده بدون اجازه از سهم دیگران به دست آورده است.
فرض کنید سارا و مهدی هرکدام مالک نیمی از یک واحد تجاری هستند و مهدی بدون پرداخت سهم سارا، مغازه را اجاره داده است. سارا برای شکایت بابت شراکت در ملک باید ابتدا سند مالکیت و قرارداد اجاره را ارائه کند و حسب شرایط، مطالبه سهم اجارهبها، اجرتالمثل مدت تصرف و ارائه حساب درآمدها را بخواهد. نتیجه پرونده به میزان مالکیت، مفاد توافق، مدت استفاده و امکان اثبات درآمد واقعی وابسته است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
طرح همزمان خواستههای ناسازگار، تعیین نکردن دقیق سهم، بیتوجهی به تفاوت سند رسمی و قولنامه، یا تصور اینکه شکایت کیفری جای دعوای مالکیت را میگیرد، از خطاهای رایج است. عنوان «خیانت در امانت» یا «تصرف عدوانی» فقط در صورت وجود شرایط قانونی قابل طرح است و هر اختلاف شراکتی الزاماً جرم محسوب نمیشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل پرونده های کیفری را ببینید.
برای اقدام مؤثر، شکایت بابت شراکت در ملک باید بر پایه خواسته مشخص، مدارک قابل ارائه و ارزیابی وضعیت ثبتی تنظیم شود. پیش از ثبت دادخواست، بررسی قرارداد و سوابق ملک توسط وکیل یا مشاور حقوقی میتواند از انتخاب نادرست دعوا و تحمیل هزینههای اضافی جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خانم در پردیس را ببینید.