آیا پس از تخلف فروشنده یا خریدار از تعهدات قراردادی میتوان معامله را برهم زد؟ بله، در صورت وجود حق فسخ در قرارداد یا تحقق یکی از جهات قانونی، شکایت بابت فسخ مبایعه نامه با هدف تأیید فسخ و مطالبه آثار آن در دادگاه مطرح میشود. صرف پشیمانی از معامله، افزایش یا کاهش قیمت ملک و نارضایتی از شرایط قرارداد، معمولاً بهتنهایی برای فسخ کافی نیست و باید مبنای حقوقی و دلیل قابل اثبات وجود داشته باشد.
فسخ با اقاله و ابطال تفاوت دارد. فسخ، استفاده یکطرفه از حقی است که قانون یا قرارداد ایجاد کرده؛ اما اقاله با توافق دو طرف انجام میشود و ابطال معمولاً به بیاعتباری معامله از ابتدا مربوط است. مهمترین مبناهای فسخ عبارتاند از وجود شرط فسخ، تخلف از شرط، تأخیر در پرداخت یا تحویل، وجود عیب مؤثر، تدلیس، تفاوت فاحش ارزش مورد معامله و تحقق سایر خیارات قانونی. تشخیص هر مورد به متن مبایعهنامه، رفتار طرفین و اوضاع معامله وابسته است.
در شکایت بابت فسخ مبایعه نامه، خواهان باید علاوه بر اصل قرارداد، وقوع تخلف یا وضعیت ایجادکننده حق فسخ را اثبات کند. مدارک کاربردی معمولاً شامل موارد زیر است:
اظهارنامه همیشه جایگزین رأی دادگاه نیست، اما اعلام روشن اراده فسخ و زمان آن را مستند میکند. در متن اظهارنامه باید مبنای فسخ، تعهد نقضشده و آثار مورد مطالبه، مانند استرداد ثمن یا تحویل ملک، با دقت بیان شود.
خواسته معمولاً «تأیید فسخ قرارداد» است و حسب شرایط میتوان استرداد وجه، تحویل ملک، مطالبه خسارت یا وجه التزام را نیز درخواست کرد. اگر ملک در دفتر املاک ثبت شده باشد یا سند رسمی انتقال یافته باشد، بررسی وضعیت ثبتی و اشخاص ثالث اهمیت بیشتری پیدا میکند. دعوا از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و مرجع صالح، با توجه به نوع دعوا و وضعیت ملک و طرفین تعیین خواهد شد؛ در دعاوی مرتبط با اموال غیرمنقول، محل وقوع ملک غالباً نقش اساسی دارد.
پس از ثبت، دادگاه قرارداد و ادله را بررسی میکند و ممکن است برای تشخیص عیب، ارزش یا میزان خسارت، موضوع را به کارشناس ارجاع دهد. تا زمانی که حق فسخ و اعمال صحیح آن احراز نشده، خودداری از اجرای تعهد میتواند برای شخص مدعی مسئولیت ایجاد کند. همچنین اگر قرارداد برای فسخ، مهلت یا تشریفات خاصی تعیین کرده باشد، رعایت همان شرایط ضروری است.
فرض کنید خریدار یک واحد تجاری، تمام ثمن را طبق قرارداد پرداخت کرده، اما فروشنده در مهلت مقرر از تحویل ملک خودداری کرده است. در قرارداد نیز برای تأخیر، حق فسخ و وجه التزام پیشبینی شده است. خریدار پس از ارسال اظهارنامه، شکایت بابت فسخ مبایعه نامه را همراه با رسیدهای پرداخت و قرارداد مطرح میکند. دادگاه در صورت احراز تخلف، ممکن است فسخ را تأیید و درباره استرداد ثمن و خسارت قراردادی نیز، بر اساس خواسته و مدارک، تصمیمگیری کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل رایگان را ببینید.
اعلام فسخ بدون وجود حق قانونی یا قراردادی، طرح همزمان خواستههای ناسازگار، بیتوجهی به مهلت قراردادی، ارائه نکردن دلیل تخلف و تصور اینکه ارسال اظهارنامه بهتنهایی مالکیت یا تعهدات را از بین میبرد، از اشتباهات رایج است. در شکایت بابت فسخ مبایعه نامه باید میان اصل حق فسخ، نحوه اعمال آن و آثار مالی فسخ تفکیک قائل شد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی قوه قضاییه را ببینید.
برای موفقیت در این دعوا، ابتدا باید متن مبایعهنامه و مبنای فسخ بررسی شود، سپس اراده فسخ بهصورت روشن اعلام و مدارک تخلف گردآوری شود. نتیجه پرونده به اعتبار قرارداد، زمان اعمال فسخ، کیفیت ادله و وضعیت ثبتی ملک بستگی دارد؛ بنابراین پیش از اقدام، بررسی تخصصی اسناد و تنظیم دقیق خواسته اهمیت زیادی دارد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک دادگستری در افسریه را ببینید.