آیا برادری که قیم شده میتواند اموال یا حقوق شخص محجور را بدون رضایت سایر اعضای خانواده اداره کند؟ پاسخ این است که صرف قیم بودن، مجوز رفتار خودسرانه نیست و شکایت بابت قیم بودن برادر زمانی قابل پیگیری است که در انتخاب قیم، نحوه اداره اموال یا رعایت مصلحت محجور تخلفی رخ داده باشد. البته باید میان اعتراض به اصل قیمومت، درخواست عزل قیم و شکایت کیفری بابت رفتار مجرمانه تفاوت گذاشت.
قیم شخصی است که به موجب تصمیم مرجع صالح، اداره امور فردی را بر عهده میگیرد که به علت صغر، جنون یا سفه، ولی قهری مؤثر ندارد یا امکان اداره امور او فراهم نیست. اگر برادر به عنوان قیم تعیین شده باشد، اعتراض زمانی اهمیت پیدا میکند که صلاحیت لازم را نداشته، منافع شخصی او با منافع محجور تعارض داشته یا در انجام وظایف خود کوتاهی کند.
موارد قابل طرح میتواند شامل برداشت بدون مجوز از حساب، فروش مال بدون رعایت تشریفات قانونی، خودداری از ارائه گزارش مالی، اجاره دادن ملک با شرایط زیانبار، پنهان کردن درآمدها یا پرداخت نکردن هزینههای ضروری محجور باشد. اختلاف خانوادگی به تنهایی برای برکناری قیم کافی نیست و باید با دلیل، ضرر یا احتمال جدی ورود ضرر نشان داده شود.
رسیدگی به امور قیمومت و نظارت بر عملکرد قیم در صلاحیت مراجع قضایی خانواده و واحدهای مرتبط با امور سرپرستی است. شخص ذینفع میتواند با ارائه شرح تخلف، مدارک و درخواست مشخص، موضوع را از مسیر دادستان یا دادگاه صالح محل اقامت محجور پیگیری کند. در پروندههای فوری، مانند احتمال انتقال سریع ملک یا برداشت دارایی، باید فوریت و خطر موجود صریحاً توضیح داده شود.
عنوان درخواست باید دقیق باشد؛ برای مثال، «اعتراض به عملکرد قیم»، «درخواست عزل قیم»، «درخواست تعیین امین ناظر» یا «درخواست جلوگیری از نقلوانتقال مال محجور». ثبت شکایت بابت قیم بودن برادر، بدون تعیین رفتار مورد اعتراض، ممکن است موجب ابهام و طولانی شدن رسیدگی شود.
ادعا باید از دلیل اثبات جدا شود. برای نمونه، گفته یکی از بستگان درباره برداشت پول ممکن است شروعکننده بررسی باشد، اما برای تصمیم نهایی معمولاً اسناد بانکی، کارشناسی یا قرائن معتبر اهمیت بیشتری دارد.
فرض کنید «مینا» به علت بیماری، تحت قیمومت قرار گرفته و برادرش قیم اوست. برادر، ملک مینا را بدون توضیح درباره قیمت واقعی اجاره داده و درآمد اجاره را نیز به حساب شخصی خود واریز کرده است. مینا یا نماینده قانونی او میتواند با ارائه سند مالکیت، قرارداد اجاره و گردش حساب، شکایت بابت قیم بودن برادر را با درخواست بررسی حسابها، جبران خسارت و در صورت احراز شرایط، عزل قیم مطرح کند. نتیجه قطعی نیست و به اسناد، تشخیص مرجع رسیدگی و احراز مصلحت محجور بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
عزل یا تغییر قیم اقدامی حمایتی و حقوقی است و هدف آن جلوگیری از ادامه زیان به محجور است؛ اما شکایت کیفری زمانی مطرح میشود که رفتار قیم، مانند تصاحب مال، جعل سند یا انتقال غیرقانونی، عنوان مجرمانه داشته باشد. ممکن است یک رفتار همزمان سبب درخواست عزل و پیگیری کیفری شود، ولی هر مسیر، ادله و مرجع خاص خود را دارد. بنابراین پیش از ثبت شکایت بابت قیم بودن برادر باید خواسته، دلیل و خطر فوری بهدرستی مشخص شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل جعل اسناد را ببینید.
قیم بودن برادر به خودی خود تخلف نیست؛ معیار اصلی، صلاحیت قیم و رعایت مصلحت محجور است. جمعآوری اسناد، تعیین دقیق خواسته و مراجعه به مرجع صالح، احتمال رسیدگی مؤثر را افزایش میدهد. در پروندههای دارای ملک، حساب بانکی یا خسارت قابل توجه، بررسی مدارک توسط وکیل یا مشاور حقوقی پیش از اقدام، از طرح ادعاهای کلی و بینتیجه جلوگیری میکند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک دادگستری در شهر پردیس را ببینید.