آیا ورثه میتوانند مالی را که متوفی در زمان حیات هبه کرده است پس بگیرند؟ پاسخ این است که شکایت بابت وراث و هبه فقط در صورت وجود دلیل قانونی مانند اثبات صوری بودن هبه، فقدان قصد واقعی، نبود قبض، اهلیت نداشتن هبهکننده یا رعایت نشدن حقوق قانونی ورثه قابل طرح است؛ صرف وارث بودن، بهتنهایی هبه را باطل نمیکند. نتیجه پرونده به نوع مال، زمان انتقال، وضعیت مالکیت و اسناد موجود بستگی دارد.
هبه، قراردادی است که به موجب آن شخصی مالی را به رایگان به دیگری واگذار میکند و تحقق کامل آن معمولاً به قبول و قبض متهب نیاز دارد. بنابراین اگر متوفی در زمان حیات، با قصد و رضایت، مال را هبه کرده و قبض نیز انجام شده باشد، مال اصولاً از دارایی او خارج میشود و در زمان فوت جزء ترکه محسوب نمیگردد.
با این حال، ورثه میتوانند نسبت به هبهای که ظاهری یا غیرواقعی بوده اعتراض کنند. برای نمونه، اگر سند تنها برای محروم کردن سایر وراث تنظیم شده اما تحویل واقعی صورت نگرفته باشد، یا متوفی هنگام امضا فاقد اراده و درک کافی بوده باشد، امکان درخواست ابطال یا اعلام بیاعتباری معامله وجود دارد. همچنین هبه در بیماری منتهی به فوت، در برخی شرایط، میتواند از جهت رعایت حقوق طلبکاران یا حدود اختیار مالی متوفی محل بررسی قرار گیرد.
در شکایت بابت وراث و هبه، خواهان باید ادعای خود را با دلیل اثبات کند و صرف اختلاف خانوادگی یا نارضایتی از تصمیم متوفی کافی نیست. مدارک مؤثر معمولاً عبارتاند از:
اگر هبهنامه عادی باشد، اصالت امضا و تاریخ آن ممکن است مورد اختلاف قرار گیرد. در این حالت، دادگاه میتواند موضوع را به کارشناسی خط، بررسی اسناد و استماع شهادت ارجاع دهد. در املاک، وضعیت ثبت رسمی و سوابق ثبتی نیز اهمیت ویژهای دارد.
خواسته باید با واقعیت پرونده هماهنگ باشد؛ از جمله اعلام بطلان یا عدم نفوذ هبه، ابطال سند رسمی، اثبات مالکیت یا استرداد مال. در دعاوی مربوط به ملک، دادگاه محل وقوع ملک معمولاً مرجع رسیدگی است و در اموال منقول، قواعد صلاحیت عمومی و محل اقامت خوانده اهمیت پیدا میکند. ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود.
پیش از طرح دعوا، باید مشخص شود که مال هنوز در اختیار متهب است یا به شخص دیگری منتقل شده است. انتقال بعدی، وجود رهن، فوت هبهکننده یا متهب و رابطه خویشاوندی طرفین ممکن است بر امکان رجوع از هبه اثر بگذارد. همچنین رجوع از هبه با ابطال هبه تفاوت دارد و هرکدام شرایط و آثار جداگانهای دارند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی قضایی را ببینید.
فرض کنید پدری چند ماه پیش از فوت، آپارتمان خود را به یکی از فرزندانش هبه کرده و سند رسمی نیز تنظیم شده است؛ اما سایر فرزندان ادعا میکنند پدر در زمان امضا در حالت بیهوشی و ناتوانی ذهنی بوده و هیچگاه ملک را تحویل نداده است. در این وضعیت، شکایت بابت وراث و هبه میتواند با خواسته ابطال سند و اثبات فقدان قصد یا قبض مطرح شود. دادگاه با بررسی پرونده پزشکی، تاریخ سند، نحوه تصرف و نظر کارشناسی تصمیم میگیرد؛ بنابراین موفقیت دعوا قطعی و خودکار نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی پزشکی را ببینید.
شکایت بابت وراث و هبه زمانی شانس بیشتری دارد که ورثه دلیل مشخصی بر صوری بودن، فقدان اهلیت، نبود قبض یا نقض حقوق قانونی ارائه کنند. پیش از اقدام، متن هبهنامه، سوابق ثبتی، وضعیت سلامت متوفی و نحوه تحویل مال باید دقیق بررسی شود. تنظیم خواسته نادرست یا طرح دعوا بدون دلیل میتواند موجب طولانی شدن رسیدگی و تحمیل هزینههای اضافی شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در منطقه ۱۵ تهران را ببینید.