آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۳/۱۰/۲۸ (جمعه - ۲۸ دی ۱۴۰۳)

اگر شخصی بدون اجازه به گواهی عدم سوء پیشینه شما دسترسی پیدا کرده، آن را منتشر کرده، یا با گزارش خلاف واقع باعث ایجاد سابقه برایتان شده است، امکان پیگیری قضایی وجود دارد؛ اما صرف دریافت قانونی گواهی عدم سوء پیشینه جرم نیست. در چنین شرایطی، شکایت بابت گرفتن سوء پیشینه باید بر اساس نوع تخلف، مانند دسترسی غیرمجاز، افشای اطلاعات خصوصی، جعل، استفاده از سند مجعول یا گزارش خلاف واقع تنظیم شود. برای مثال، اگر کارفرما تصویر گواهی شما را بدون رضایت در اختیار دیگران قرار دهد، یا فردی با استفاده از حساب کاربری و مدارک شما برای دریافت گواهی اقدام کند، ابتدا باید مدارک دسترسی یا انتشار اطلاعات را حفظ و سپس موضوع را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پیگیری کنید.

گواهی عدم سوء پیشینه، نتیجه بررسی سوابق مؤثر کیفری فرد در مراجع رسمی است و از طریق مسیرهای قانونی و سامانه‌های مربوط صادر می‌شود. درخواست این گواهی برای خود شخص، در صورت احراز هویت، اقدامی عادی و قانونی است. بنابراین، اعتراض صرف به اینکه فردی برای خودش گواهی گرفته، مبنای شکایت کیفری محسوب نمی‌شود.

موضوع زمانی قابل پیگیری می‌شود که در فرآیند دریافت یا استفاده از اطلاعات، رفتار مجرمانه یا تخلف قابل اثبات رخ داده باشد. مهم‌ترین حالت‌ها عبارت‌اند از:

• ورود بدون اجازه به حساب کاربری، تلفن همراه، رایانه یا سامانه‌ای که اطلاعات هویتی در آن نگهداری می‌شود.
• استفاده از کد ملی، شماره همراه، رمز یک‌بارمصرف یا مدارک هویتی دیگری بدون اجازه صاحب آن.
• انتشار تصویر گواهی یا اطلاعات کیفری شخص در گروه‌ها، شبکه‌های اجتماعی یا محیط کاری بدون مجوز قانونی.
• ساختن یا تغییر دادن گواهی و ارائه آن به اداره، شرکت، دادگاه یا شخص ثالث.
• اعلام اتهام یا سابقه‌ای که واقعیت ندارد و لطمه زدن به اعتبار فرد از طریق گزارش خلاف واقع.
• درج سابقه‌ای که متعلق به شخص دیگری است یا باقی ماندن اطلاعاتی که باید مطابق مقررات اصلاح یا حذف شده باشد.

تشخیص عنوان دقیق اتهام به نحوه وقوع ماجرا، ابزار استفاده‌شده، قصد مرتکب و مدارک موجود بستگی دارد. بهتر است در متن شکایت، به جای اصرار بر یک عنوان قطعی، شرح دقیق واقعه و دلایل آن نوشته شود تا مرجع رسیدگی بتواند عنوان قانونی مناسب را تعیین کند.

گاهی مشکل از اقدام شخص دیگری نیست، بلکه در نتیجه استعلام، تشابه اسمی، خطای هویتی یا درج نادرست اطلاعات، سابقه‌ای برای فرد نمایش داده می‌شود. در این حالت، باید موضوع را از مرجع صادرکننده یا واحد مربوط به سوابق قضایی پیگیری کرد و درخواست بررسی و اصلاح اطلاعات داد.

اگر اشتباه با مراجعه اداری برطرف نشود، می‌توان از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی درخواست یا شکایت خود را ثبت کرد. در متن درخواست باید مشخص شود که کدام سابقه، در چه تاریخی و در کدام استعلام مشاهده شده و چرا متعلق به شما نیست. پیوست کردن تصویر کارت ملی، گواهی دریافت‌شده، نتیجه استعلام، آرای قطعی مرتبط و هر مدرکی که تفاوت هویتی را نشان دهد، اهمیت زیادی دارد.

چنانچه درج سابقه اشتباه باعث رد استخدام، از دست رفتن قرارداد یا لطمه به اعتبار اجتماعی شده باشد، باید این زیان‌ها نیز با اسناد قابل اثبات ارائه شوند. صرف ادعای ضرر معمولاً کافی نیست و بهتر است نامه رد درخواست استخدام، پیام رسمی شرکت، قرارداد از دست رفته یا شهادت اشخاص مطلع نگهداری شود.

برای شروع فرایند، شاکی می‌تواند به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه و شکواییه خود را ثبت کند. پس از ثبت، پرونده معمولاً برای تحقیقات مقدماتی به دادسرای صالح ارسال می‌شود. صلاحیت محلی ممکن است بر اساس محل وقوع رفتار، محل دسترسی غیرمجاز، محل انتشار اطلاعات یا محل اقامت متهم تعیین شود و تشخیص نهایی با مرجع قضایی است.

اگر اطلاعات از طریق هک، فیشینگ، بدافزار، سرقت حساب کاربری یا دسترسی اینترنتی به دست آمده باشد، گزارش موضوع به پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات نیز می‌تواند برای حفظ ادله دیجیتال مفید باشد. در مواردی که کارمند، شرکت یا سازمانی اطلاعات را افشا کرده است، علاوه بر مسیر کیفری، طرح شکایت اداری یا مطالبه خسارت نیز با توجه به رابطه میان طرفین قابل بررسی خواهد بود.

برای اعتراض به سابقه اشتباه، مرجع رسیدگی با شکایت ناشی از افشای اطلاعات یکسان نیست. به همین دلیل، پیش از ثبت، باید مشخص شود هدف شما اصلاح سابقه، مجازات مرتکب، جلوگیری از انتشار اطلاعات، یا جبران خسارت است. گاهی لازم است چند اقدام در کنار یکدیگر انجام شود.

هرچه رابطه میان ادعا و مدرک روشن‌تر باشد، احتمال شناسایی مرتکب و اثبات موضوع بیشتر می‌شود. مدارک زیر، بسته به نوع پرونده، می‌تواند کاربرد داشته باشد:

• تصویر گواهی عدم سوء پیشینه یا نتیجه استعلامی که مورد اعتراض است.
• تصویر کارت ملی، شناسنامه و مدارک مربوط به اشتباه هویتی.
• پیامک‌های سامانه، ایمیل‌ها، رسیدهای دریافت گواهی و سوابق ورود به حساب.
• تصویر صفحه، نشانی صفحه، نام کاربری، تاریخ و ساعت انتشار اطلاعات در فضای مجازی.
• شهادت افرادی که انتشار یا ارائه اطلاعات را مشاهده کرده‌اند.
• نامه رد استخدام، قرارداد، مکاتبات اداری و سایر مدارک مربوط به خسارت.
• گزارش فنی تلفن همراه یا رایانه، در صورتی که دسترسی غیرمجاز یا تغییر فایل مطرح باشد.

تصاویر و فایل‌های دیجیتال را نباید ویرایش کرد. بهتر است فایل اصلی، اطلاعات فنی، پیام‌های کامل و دستگاهی که داده در آن وجود دارد حفظ شود. حذف پیام‌ها یا بازنشر گسترده اطلاعات ممکن است تشخیص منبع و زمان انتشار را دشوار کند.

ثبت شکواییه در دفتر خدمات الکترونیک قضایی مستلزم پرداخت هزینه‌های قانونی و خدمات ثبت است. مبلغ این هزینه‌ها ممکن است با توجه به تعرفه‌های سالانه و نوع خدمت تغییر کند؛ بنابراین باید مبلغ روز را از همان دفتر یا درگاه رسمی پرداخت بررسی کرد. در صورت نیاز به کارشناسی، تأمین دلیل یا طرح دعوای مطالبه خسارت، هزینه‌های جداگانه‌ای نیز ممکن است ایجاد شود.

برای بسیاری از رفتارهای کیفری، مهلت واحدی که برای همه پرونده‌ها قابل اجرا باشد وجود ندارد و مرور زمان یا مهلت شکایت به عنوان اتهام و شرایط پرونده بستگی دارد. با این حال، تأخیر در اقدام می‌تواند باعث حذف پیام‌ها، از بین رفتن اطلاعات سامانه‌ها یا دشوار شدن شناسایی مرتکب شود. بنابراین بهتر است بلافاصله پس از اطلاع از موضوع، مستندات را حفظ و شکایت را ثبت کنید.

در شکایت بابت گرفتن سوء پیشینه، نباید بدون دلیل نام اشخاص یا سازمان‌ها را به ارتکاب جرم متهم کرد. اگر فقط احتمال می‌دهید شخصی اطلاعات را منتشر کرده است، همان احتمال و قرائن آن را دقیق بنویسید و تقاضای بررسی سوابق سامانه، استعلام از اپراتور یا ارجاع به کارشناس کنید. نسبت دادن جرم قطعی بدون دلیل می‌تواند برای خود شاکی مشکل‌ساز شود.

در ادامه، نمونه‌ای برای شکایت بابت گرفتن سوء پیشینه ارائه می‌شود که باید با اطلاعات واقعی پرونده، تاریخ‌ها، نام اشخاص و مدارک موجود تکمیل شود. این متن برای همه پرونده‌ها کافی نیست و عنوان نهایی اتهام پس از بررسی مرجع قضایی تعیین می‌شود.

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب

با سلام؛ اینجانب ... فرزند ... به شماره ملی ... اعلام می‌کنم در تاریخ ... متوجه شدم شخص یا اشخاصی بدون اجازه به اطلاعات هویتی و گواهی عدم سوء پیشینه اینجانب دسترسی پیدا کرده و آن را در اختیار ... قرار داده‌اند / در فضای ... منتشر کرده‌اند / با استفاده از اطلاعات من برای دریافت گواهی اقدام کرده‌اند. این اقدام بدون رضایت و اطلاع اینجانب انجام شده و موجب ورود خسارت حیثیتی، شغلی و مالی شده است.

دلایل و مستندات اینجانب عبارت است از: تصویر گواهی یا استعلام، پیامک‌ها و مکاتبات، تصاویر انتشار اطلاعات، مشخصات شهود، گزارش فنی و سایر مدارک پیوست. با توجه به موضوع، تقاضای شناسایی مرتکب، بررسی سوابق ورود و دریافت اطلاعات، استعلام از مراجع ذی‌ربط، ارجاع امر به کارشناس در صورت نیاز و تعقیب قانونی مرتکب یا مرتکبان را دارم. همچنین حق مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم را برای خود محفوظ می‌دانم.

نام و نام خانوادگی، امضا و تاریخ

آیا دریافت گواهی عدم سوء پیشینه شخص دیگری همیشه جرم است؟

اگر دریافت با رضایت معتبر، نمایندگی قانونی یا مجوز رسمی انجام شده باشد، معمولاً صرف دریافت گواهی جرم محسوب نمی‌شود. اما استفاده از هویت دیگری، فریب سامانه، دسترسی به حساب شخص یا انتشار اطلاعات بدون مجوز می‌تواند موضوع را به یک تخلف یا جرم قابل رسیدگی تبدیل کند.

آیا کارفرما می‌تواند از متقاضی استخدام گواهی بخواهد؟

درخواست مدرک باید با ضرورت شغلی، مقررات محل کار و رعایت حریم خصوصی سازگار باشد. ارائه داوطلبانه گواهی با انتشار آن تفاوت دارد. اگر کارفرما مدرک را بدون ضرورت یا رضایت در اختیار دیگران قرار دهد و از این اقدام زیانی ایجاد شود، امکان پیگیری موضوع با توجه به اسناد موجود بررسی می‌شود.

اگر فردی با شماره تلفن من برای گواهی اقدام کرده باشد چه کنم؟

ابتدا رمزهای حساب‌های مرتبط را تغییر دهید، سیم‌کارت و حساب کاربری را بررسی کنید و پیامک‌ها و زمان دریافت آن‌ها را نگه دارید. سپس موضوع را از مسیر قضایی و در صورت وجود نشانه‌های فنی، از طریق پلیس فتا گزارش کنید. درخواست بررسی ورودها و تراکنش‌های سامانه می‌تواند در شناسایی استفاده‌کننده مؤثر باشد.

آیا می‌توان بابت انتشار تصویر گواهی، خسارت گرفت؟

مطالبه خسارت نیازمند اثبات رفتار زیان‌بار، ورود ضرر و رابطه میان آن دو است. خسارت مادی مانند از دست رفتن فرصت شغلی باید با اسناد پشتیبانی شود. درباره خسارت معنوی نیز مرجع قضایی با توجه به شرایط پرونده، شدت انتشار و آثار آن تصمیم می‌گیرد.

اگر ندانم چه کسی گواهی را دریافت یا منتشر کرده است، شکایت ممکن است؟

بله، می‌توانید مشخصات فرد یا افراد ناشناس را اعلام و قرائن موجود را ارائه کنید. در این حالت، شرح زمان، مکان، حساب کاربری، شماره تماس، دستگاه مورد استفاده و مخاطبان انتشار اهمیت دارد. مرجع تحقیق می‌تواند برای شناسایی مرتکب، استعلام و بررسی فنی انجام دهد.

شکایت بابت گرفتن سوء پیشینه زمانی نتیجه‌بخش است که موضوع به یک رفتار مشخص مانند دسترسی غیرمجاز، جعل، استفاده از هویت دیگری، افشای اطلاعات یا ثبت سابقه اشتباه مربوط باشد. صرف درخواست قانونی گواهی برای خود، دلیل وقوع جرم نیست. ابتدا نوع مشکل را مشخص کنید، اصل مدارک و ادله دیجیتال را حفظ نمایید، از انتشار دوباره اطلاعات جلوگیری کنید و سپس شکواییه یا درخواست اصلاح را از مسیر مناسب ثبت کنید. اگر پرونده با خسارت شغلی یا حیثیتی همراه است، اسناد ضرر را نیز هم‌زمان جمع‌آوری کنید تا امکان پیگیری کامل‌تر فراهم شود.