اگر چک شما گم شده است، برای جلوگیری از وصول آن باید فوراً به بانک محال‌علیه مراجعه و به صورت کتبی دستور عدم پرداخت بدهید و سپس در مهلت قانونی، موضوع را از طریق مرجع قضایی پیگیری کنید. شکایت بابت گم شدن چک زمانی نتیجه‌بخش است که مشخصات چک، علت فقدان و مدارک هویتی به‌درستی ارائه شود. برای مثال، اگر صادرکننده چکی را در مسیر انتقال به گیرنده گم کرده باشد، نمی‌تواند فقط با یک تماس تلفنی بانک را مسئول عدم پرداخت بداند؛ بلکه باید اعلام مفقودی رسمی، دریافت رسید بانکی و ثبت شکایت قضایی را انجام دهد.
نخستین اقدام، مراجعه فوری صادرکننده، ذی‌نفع یا نماینده قانونی آنان به شعبه بانک محال‌علیه است. بانک پس از احراز هویت شخص، دستور کتبی عدم پرداخت را دریافت می‌کند. در این درخواست باید علت عدم پرداخت، یعنی مفقودی، سرقت، جعل یا تحصیل چک از طریق جرایمی مانند کلاهبرداری یا خیانت در امانت، به‌طور روشن بیان شود.
اعلام تلفنی یا پیام‌رسانی به کارمند بانک جایگزین دستور کتبی نیست. متقاضی باید از بانک رسید دریافت کند و مطمئن شود که شماره چک، حساب جاری، شعبه و علت اعلام‌شده در رسید درج شده است. اگر چک صیادی باشد، ارائه اطلاعات ثبت‌شده در سامانه مربوط نیز می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر آن کمک کند، اما اقدام اصلی همچنان اعلام کتبی به بانک است.
پس از صدور دستور عدم پرداخت، بانک از پرداخت وجه چک خودداری می‌کند و موضوع را به صادرکننده اعلام می‌نماید. این دستور دائمی نیست و شخصی که آن را صادر کرده باید در مهلت مقرر به مرجع قضایی مراجعه کند. بی‌توجهی به این مهلت ممکن است باعث شود بانک پس از پایان مهلت قانونی، با درخواست دارنده و احراز شرایط، وجه را پرداخت کند.
مطابق مقررات قانون صدور چک، شخصی که دستور عدم پرداخت داده است باید حداکثر ظرف یک هفته از تاریخ اعلام به بانک، شکایت خود را در مرجع قضایی مطرح کند و گواهی تقدیم شکایت را به بانک تحویل دهد. منظور از یک هفته، هفت روز از تاریخ ثبت دستور عدم پرداخت در بانک است؛ بنابراین بهتر است این کار به روزهای پایانی موکول نشود.
در عمل، ثبت شکایت از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود و پرونده برای رسیدگی به دادسرای صالح ارسال خواهد شد. مرجع صالح با توجه به محل وقوع موضوع، محل بانک محال‌علیه و سایر اوضاع پرونده تعیین می‌شود. برای جلوگیری از اشتباه، بهتر است هنگام ثبت شکواییه، مشخصات کامل بانک و شعبه‌ای که چک عهده آن صادر شده است درج شود.
پس از ثبت شکایت، گواهی یا رسید رسمی ثبت آن را دریافت کنید و در سریع‌ترین زمان به همان شعبه بانک ارائه دهید. بانک این مدرک را در پرونده دستور عدم پرداخت نگهداری می‌کند. اگر موضوع فقط گم شدن چک است و شخص مشخصی به عنوان سارق یا استفاده‌کننده از چک شناخته نمی‌شود، می‌توان شکایت را علیه شخص ناشناس مطرح کرد و از مقام قضایی درخواست کرد در صورت ارائه یا استفاده از چک، اقدامات قانونی لازم انجام شود.
برای شکایت بابت گم شدن چک، داشتن اطلاعات کامل چک اهمیت زیادی دارد. اگر تصویر چک، رسید تحویل، قرارداد یا پیام‌های مربوط به آن را در اختیار دارید، همراه خود ببرید. نبود اصل چک مانع ثبت شکایت نیست، اما هرچه اطلاعات دقیق‌تر باشد، شناسایی چک و جلوگیری از سوءاستفاده آسان‌تر خواهد بود.
اگر چک در وجه شخص معین صادر شده یا در سامانه صیاد ثبت شده است، اطلاعات ذی‌نفع و سوابق انتقال را نیز ارائه کنید. در صورتی که چک سفیدامضا یا بدون درج مبلغ گم شده باشد، باید این موضوع صریحاً در شرح ماجرا ذکر شود؛ زیرا احتمال تکمیل مندرجات و ایجاد اختلاف درباره نحوه استفاده از چک وجود دارد.
در ادامه نمونه‌ای برای شکایت بابت گم شدن چک ارائه می‌شود که باید با اطلاعات واقعی پرونده تکمیل شود. این متن جایگزین بررسی مدارک و تشخیص عنوان قانونی مناسب نیست و در صورت وجود سرقت، خیانت در امانت یا استفاده از چک، باید جزئیات آن نیز نوشته شود.
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب
با سلام؛
اینجانب .......... فرزند .......... به شماره ملی ..........، اعلام می‌کنم یک فقره چک به شماره سری .......... و شماره سریال .......... عهده بانک .......... شعبه .......... به مبلغ .......... ریال، با تاریخ سررسید ..........، در اختیار اینجانب بوده که در تاریخ تقریبی .......... مفقود شده است. با توجه به احتمال سوءاستفاده و ارائه چک به بانک، در تاریخ .......... به شعبه بانک مراجعه و دستور کتبی عدم پرداخت وجه چک را ثبت کرده‌ام.
با توجه به مراتب فوق و با عنایت به اینکه چک یادشده بدون رضایت اینجانب از اختیارم خارج شده است، تقاضای ثبت شکایت، انجام تحقیقات لازم، شناسایی شخص استفاده‌کننده احتمالی، جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده و اتخاذ تصمیم قانونی درباره چک مذکور را دارم. تصویر مدارک هویتی، رسید اعلام عدم پرداخت و مستندات مربوط به چک به پیوست تقدیم می‌شود.
نام و نام خانوادگی ـ امضا ـ تاریخ
خیر. دستور عدم پرداخت و طرح شکایت، به‌تنهایی تعهد مالی ناشی از صدور چک را از بین نمی‌برد. اگر چک در واقع بابت بدهی صادر شده باشد و دارنده قانونی آن بتواند حق خود را ثابت کند، ممکن است همچنان برای مطالبه وجه اقدام نماید. اعلام مفقودی فقط برای جلوگیری موقت از پرداخت به شخصی است که احتمال می‌رود چک را غیرقانونی در اختیار گرفته باشد.
اگر صادرکننده عمداً و بدون وجود علت واقعی، ادعای مفقودی کند تا از پرداخت بدهی فرار نماید، ممکن است با مسئولیت کیفری و مدنی روبه‌رو شود. قانون برای ادعای خلاف واقع درباره سرقت یا مفقودی چک ضمانت اجرا پیش‌بینی کرده است و در صورت اثبات خلاف ادعا، علاوه بر مسئولیت مربوط به خسارت، امکان اعمال مجازات قانونی نیز وجود دارد. بنابراین این اقدام فقط باید بر اساس واقعیت و با مدارک قابل دفاع انجام شود.
هزینه ثبت شکواییه و خدمات قضایی بر اساس تعرفه‌های رسمی همان سال دریافت می‌شود و مبلغ آن ممکن است با توجه به نوع خدمت و تغییر تعرفه‌ها متفاوت باشد. برای اطلاع از مبلغ دقیق، هنگام ثبت درخواست در دفتر خدمات قضایی استعلام کنید. هزینه احتمالی دریافت تصویر مدارک، ارسال اظهارنامه، کارشناسی خط یا پیگیری وکالتی نیز جداگانه محاسبه می‌شود.
مدت رسیدگی عدد ثابتی ندارد و به کامل بودن اطلاعات، مشخص بودن شخص استفاده‌کننده، ارائه یا عدم ارائه چک به بانک و نیاز به تحقیقات بیشتر بستگی دارد. اگر چک هنوز ارائه نشده باشد، اقدام فوری بانکی اهمیت بیشتری از انتظار برای نتیجه نهایی پرونده دارد. رسید دستور عدم پرداخت و گواهی ثبت شکایت را تا پایان رسیدگی نزد خود نگه دارید.
بله، ذی‌نفع یا قائم‌مقام قانونی او نیز در شرایط مقرر می‌تواند درخواست عدم پرداخت بدهد. بانک ابتدا هویت و سمت متقاضی را بررسی می‌کند. اگر شخصی به نمایندگی اقدام می‌کند، باید مدارک نمایندگی یا وکالت معتبر ارائه دهد.
نباید بدون هماهنگی با بانک و مرجع قضایی از چک استفاده شود. ابتدا باید موضوع پیدا شدن چک به بانک اعلام و درباره رفع دستور عدم پرداخت تعیین تکلیف شود. اگر شکایت قضایی ثبت شده است، مرجع رسیدگی‌کننده نیز باید از پیدا شدن چک مطلع شود.
تا زمانی که دستور عدم پرداخت معتبر باشد و مراحل قانونی آن انجام شده باشد، بانک از پرداخت خودداری می‌کند. با این حال، دارنده می‌تواند درباره ادعای خود اقدام قضایی کند و بانک نیز ممکن است برای پرداخت نکردن، مدارک و تصمیم مرجع صالح را مطالبه نماید.
اگر سرقت یا شخص استفاده‌کننده مشخص است، موضوع باید با ذکر دلایل و مشخصات او در شکواییه نوشته شود. اگر فقط می‌دانید چک گم شده و از شخص خاصی اطلاعی ندارید، شکایت علیه شخص ناشناس قابل طرح است تا در صورت کشف سرنخ، تحقیقات ادامه پیدا کند.
خیر، تصویر چک شرط مطلق ثبت شکایت نیست؛ اما شماره سریال، مبلغ، بانک، شعبه و تاریخ چک برای جلوگیری از اشتباه بسیار مهم است. اگر هیچ‌یک از این اطلاعات را ندارید، از بانک درباره سوابق حساب و چک‌های صادرشده استعلام بگیرید و هر اطلاعات موجود را در اختیار مرجع قضایی قرار دهید.
در شکایت بابت گم شدن چک، سرعت عمل تعیین‌کننده است. ابتدا به بانک محال‌علیه مراجعه کنید، دستور کتبی عدم پرداخت بگیرید، رسید بانک را نگه دارید و حداکثر ظرف یک هفته شکایت خود را در مرجع قضایی ثبت کنید. سپس گواهی ثبت شکایت را به بانک تحویل دهید. اعلام مفقودی نباید وسیله‌ای برای فرار از دین باشد و باید بر اساس واقعیت، مدارک موجود و مشخصات دقیق چک انجام شود. در پرونده‌های دارای مبلغ بالا، چک صیادی، انتقال‌های متعدد یا احتمال سرقت و جعل، بررسی اسناد توسط متخصص حقوقی می‌تواند از ایجاد مسئولیت‌های بعدی جلوگیری کند.