آیا صادرکننده چک با وجود مراجعه به بانک، وجه آن را پرداخت نکرده است؟ در این وضعیت، شکایت کیفری چک بی محل زمانی قابل طرح است که چک شرایط قانونی لازم را داشته باشد و دارنده نیز مهلتهای مقرر برای مراجعه به بانک و شکایت را رعایت کند. صرف برگشت خوردن چک، بدون بررسی تاریخ، علت صدور و مدارک موجود، همیشه به محکومیت کیفری صادرکننده منتهی نمیشود.
اصل بر این است که صدور چک بدون تأمین وجه کافی، میتواند مسئولیت کیفری ایجاد کند؛ اما قانون برای این مسئولیت استثناهایی در نظر گرفته است. چکی که بابت تضمین انجام تعهد، مشروط به تحقق موضوعی خاص، بدون تاریخ یا برای پرداخت در آینده صادر شده باشد، معمولاً از مسیر کیفری خارج میشود و دارنده باید از راه حقوقی یا ثبتی اقدام کند. تشخیص این موضوع به متن چک، قرارداد پایه، پیامها، رسیدها و سایر قرائن بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل چک را ببینید.
همچنین اگر چک به علت مسدود بودن حساب، برداشت غیرمجاز از حساب یا اقدام صادرکننده برای جلوگیری از پرداخت برگشت بخورد، بررسی سوءنیت و وضعیت حساب اهمیت ویژهای دارد. در مقابل، مسئولیت کیفری اصولاً متوجه صادرکننده است و ظهرنویس یا ضامن، صرفاً به دلیل امضا در پشت چک، معمولاً طرف شکایت کیفری قرار نمیگیرد.
دارنده باید چک را حداکثر ظرف شش ماه از تاریخ مندرج در چک به بانک ارائه کند. پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، برای حفظ امکان تعقیب کیفری باید حداکثر ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی، شکایت خود را مطرح کند. از دست دادن هر یک از این مهلتها میتواند حق شکایت کیفری را از بین ببرد؛ با این حال، امکان مطالبه وجه از مسیر حقوقی یا ثبتی ممکن است همچنان وجود داشته باشد.
در مواردی که چک پس از تاریخ سررسید به بانک ارائه شده یا اختلافی درباره وعدهدار بودن آن وجود دارد، مدارک و اظهارات طرفین در ارزیابی مرجع رسیدگی مؤثر است. بنابراین بهتر است تاریخهای صدور، سررسید، مراجعه به بانک و دریافت گواهی بهدقت بررسی شوند.
ثبت شکایت کیفری چک بی محل معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و پس از ثبت، پرونده به مرجع صالح ارجاع خواهد شد. در متن شکایت باید مشخصات صادرکننده، مبلغ، تاریخ، بانک محالعلیه و شرح دقیق برگشت چک درج شود.
پس از ثبت شکایت، مرجع قضایی ممکن است درباره اصالت چک، علت عدم پرداخت، رابطه پایه و ادعای تضمینی یا وعدهدار بودن آن تحقیق کند. صادرکننده نیز میتواند با ارائه قرارداد، رسید پرداخت، ادعای جعل، سرقت یا مفقودی چک و سایر دلایل قانونی از خود دفاع کند. پرداخت وجه پس از برگشت، لزوماً همه آثار پرونده را بهصورت خودکار تعیین نمیکند و نتیجه به زمان پرداخت و وضعیت پرونده بستگی دارد.
فرض کنید «الف» چکی بابت خرید کالا صادر کرده، چک در مهلت قانونی به بانک ارائه شده و گواهی عدم پرداخت نیز صادر شده است. اگر قرارداد یا نوشتهای نشان ندهد که چک صرفاً ضمانتی یا وعدهدار بوده، شکایت کیفری چک بی محل میتواند علیه صادرکننده مطرح شود. اما اگر در قرارداد صراحتاً آمده باشد چک فقط تضمین اجرای تعهد است، احتمالاً مسیر کیفری قابل اتکا نخواهد بود و مطالبه وجه از طریق دعوای حقوقی یا اجرای ثبتی بررسی میشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی چک برگشتی را ببینید.
پیش از اقدام، مهلتهای ششماهه، علت صدور چک، وضعیت گواهی عدم پرداخت و مدارک رابطه مالی را بررسی کنید. شکایت کیفری چک بی محل ابزار مؤثری برای حمایت از دارنده است، اما تنها در صورت وجود شرایط قانونی و نبودن استثناهای مربوط به چکهای تضمینی، مشروط یا وعدهدار نتیجه کیفری خواهد داشت. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در امیرآباد را ببینید.