آیا میتوان بدون حضور محکومعلیه، حکم صادرشده را اجرا کرد؟ بله، صدور اجراییه رای غیابی در حقوق ایران امکانپذیر است؛ اما اجرای آن به نوع حکم، نحوه ابلاغ، پایان مهلت اعتراض و رعایت تشریفات قانونی وابسته است. صرف غیابی بودن رأی، بهتنهایی مانع صدور اجراییه نیست، ولی محکومعلیه همچنان ممکن است حق واخواهی یا اعتراض داشته باشد.
رأی غیابی زمانی صادر میشود که خوانده، شخصاً یا از طریق وکیل در جلسه حاضر نشده، دفاع کتبی ارائه نکرده و اخطاریه نیز بهگونهای ابلاغ نشده باشد که حضور یا دفاع او را محقق کند. پس از صدور رأی، دادگاه باید آن را ابلاغ کند. چنانچه مهلت قانونی اعتراض سپری شود و مانع دیگری وجود نداشته باشد، محکومله میتواند از دادگاه صادرکننده رأی، تقاضای صدور اجراییه رای غیابی کند.
مهلت معمول واخواهی برای شخص مقیم ایران بیست روز از تاریخ ابلاغ واقعی رأی و برای شخص مقیم خارج از کشور دو ماه است. با این حال، اگر رأی بهصورت قانونی اما غیرواقعی ابلاغ شده باشد، بررسی امکان واخواهی خارج از مهلت به شرایط پرونده و ادعای بیاطلاعی واقعی بستگی دارد. بنابراین، ابلاغ قانونی همیشه به معنای از بین رفتن قطعی حق اعتراض نیست.
درخواست باید از سوی محکومله یا نماینده قانونی او ارائه شود. مدارک معمول عبارتاند از:
در عمل، ثبت درخواست معمولاً از مسیر دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و پرونده برای بررسی به شعبه صادرکننده رأی یا واحد اجرای احکام ارسال خواهد شد. صدور اجراییه با اجرای فوری تفاوت دارد؛ پس از ابلاغ اجراییه نیز محکومعلیه معمولاً فرصت قانونی برای اجرای مفاد آن دارد.
مهمترین راه دفاع، واخواهی در همان دادگاهی است که رأی غیابی را صادر کرده است. اگر شخص مدعی شود رأی را واقعاً دریافت نکرده، باید این ادعا را با وضعیت ابلاغ و دلایل قابل قبول مطرح کند. پذیرش واخواهی لزوماً به معنای پیروزی در دعوا نیست؛ دادگاه پس از بررسی دلایل طرفین درباره اصل محکومیت تصمیم میگیرد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در پیروزی را ببینید.
در برخی وضعیتها، دادگاه ممکن است برای جلوگیری از ورود زیان جبرانناپذیر، درباره توقف عملیات اجرایی و دریافت تأمین مناسب تصمیم بگیرد. همچنین اگر رأی قابل تجدیدنظر باشد، مهلت و آثار تجدیدنظرخواهی نیز باید جداگانه بررسی شود. توقیف حساب، خودرو یا ملک پیش از بررسی اعتبار ابلاغ میتواند موجب اختلاف و مسئولیتهای بعدی شود؛ بنابراین واحد اجرا باید حدود مفاد اجراییه را رعایت کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل تجدید نظر را ببینید.
فرض کنید دادگاه، خواندهای را به پرداخت وجه قرارداد محکوم کرده و ابلاغ دادخواست و رأی به نشانی اعلامشده انجام شده است، اما او در دادرسی حاضر نشده است. خواهان پس از پایان مهلت قانونی و احراز شرایط، درخواست صدور اجراییه رای غیابی میکند. پس از ابلاغ اجراییه، محکومعلیه ادعا میکند در زمان ابلاغ در نشانی سکونت نداشته است. در این حالت، دادگاه باید اعتبار ابلاغ و دلایل جابهجایی را بررسی کند؛ نتیجه ممکن است ادامه اجرا، پذیرش واخواهی یا توقف موقت عملیات باشد.
صدور اجراییه رای غیابی حق محکومله است، اما موفقیت آن به قطعیت یا قابلیت اجرای رأی، صحت ابلاغ و رعایت مهلتهای اعتراض وابسته است. پیش از اقدام، باید متن رأی، نوع ابلاغ، امکان واخواهی و وضعیت تجدیدنظر بررسی شود. همچنین صدور اجراییه رای غیابی بهخودیخود مالکیت مال یا وصول قطعی محکومبه را تضمین نمیکند و نتیجه نهایی به دارایی محکومعلیه و تصمیمهای قضایی پرونده بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی رایگان شبانه روزی را ببینید.