آیا پس از ابلاغ اجراییه، محکومعلیه میتواند از پرداخت فوری محکومبه جلوگیری کند؟ بله؛ صدور اجراییه و اعسار دو موضوع مرتبط اما مستقلاند و شخصی که واقعاً توان پرداخت یکجای بدهی را ندارد، میتواند با ارائه دادخواست اعسار، تقسیط محکومبه یا مهلت مناسب را از دادگاه درخواست کند. طرح این دعوا بهتنهایی بدهی را از بین نمیبرد و پذیرش آن به وضعیت مالی، مدارک و اعتبار اظهارات متقاضی بستگی دارد.
در اجرای احکام مدنی، محکومعلیه معمولاً پس از ابلاغ اجراییه، ده روز فرصت دارد مفاد حکم را اجرا کند، برای پرداخت ترتیب بدهد، مالی معرفی کند یا ناتوانی خود را اعلام نماید. این مهلت، با مهلت رسیدگی دادگاه به دادخواست اعسار تفاوت دارد. اگر شخص در مهلت قانونی مربوط، دادخواست اعسار خود را مطرح کند، آثار حمایتی آن میتواند در برابر درخواست بازداشت مالی مؤثر باشد؛ با این حال، صرف ثبت دادخواست موجب توقف خودکار همه عملیات اجرایی مانند توقیف مال نمیشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
دادخواست اعسار باید از سوی محکومعلیه و در مرجع صالح ثبت شود. در آن، میزان بدهی، درآمد، هزینههای ضروری، داراییها و وضعیت خانوادگی باید صادقانه توضیح داده شود. چنانچه متقاضی برای اثبات ناتوانی مالی به شهادت اشخاص استناد کند، شاهدان باید از وضعیت واقعی زندگی و توان مالی او اطلاع کافی داشته باشند؛ شهادت کلی یا مبتنی بر شنیدهها معمولاً ارزش اثباتی محدودی دارد.
دادگاه میان ناتوانی واقعی و امتناع از پرداخت تفاوت میگذارد. میزان درآمد، ارزش اموال، شغل، هزینههای متعارف زندگی، تعداد افراد تحت تکفل و سابقه مالی از عوامل مهم هستند. همچنین دادگاه میتواند درباره فهرست داراییها تحقیق کند و از مراجع مربوط استعلام بگیرد. پنهان کردن مال، انتقال صوری دارایی یا ارائه اطلاعات خلاف واقع، علاوه بر تضعیف دعوا، ممکن است مسئولیت حقوقی یا کیفری ایجاد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
در صورت پذیرش اعسار، دادگاه ممکن است پرداخت را به اقساط تقسیم کند یا برای بخشی از بدهی، پیشقسط تعیین نماید. مبلغ و فاصله اقساط عدد ثابتی ندارد و بر اساس توان پرداخت و شرایط پرونده تعیین میشود. قبول اعسار نیز مانع افزایش بدهیهای قانونی مانند خسارت تأخیر، در موارد قابل مطالبه، یا اقدامات اجرایی نسبت به اقساط پرداختنشده نخواهد بود.
فرض کنید علی به پرداخت پانصد میلیون تومان محکوم شده و پس از ابلاغ اجراییه، تنها درآمد ماهانه محدودی دارد و مال قابل توقیف نیز به نام او نیست. او باید در مهلت مناسب، ضمن اعلام وضعیت مالی، دادخواست صدور اجراییه و اعسار را پیگیری و مدارک درآمد و هزینههای خود را ارائه کند. اگر دادگاه ناتوانی او را احراز کند، ممکن است با پیشقسط و اقساط ماهانه موافقت شود؛ اما اگر مشخص شود خودروی ارزشمند یا حساب مالی اعلامنشده دارد، نتیجه میتواند متفاوت باشد.
تأخیر در ثبت دادخواست، ناقص گذاشتن فهرست اموال، معرفی شاهدانی که شناخت مستقیمی از وضعیت مالی ندارند و تصور توقف کامل عملیات اجرایی، از خطاهای رایج هستند. همچنین اعسار از هزینه دادرسی با اعسار از پرداخت محکومبه یکی نیست؛ اولی درباره ناتوانی موقت از پرداخت هزینه رسیدگی است و دومی به ناتوانی از پرداخت بدهی موضوع حکم مربوط میشود. برای موفقیت در صدور اجراییه و اعسار باید پرونده اجرایی و مدارک مالی همزمان بررسی شوند.
صدور اجراییه و اعسار به معنای حذف محکومبه نیست، بلکه راهی قانونی برای اثبات ناتوانی و درخواست تقسیط است. اقدام سریع، صداقت در اعلام داراییها، تکمیل مدارک و توجه به مهلتهای قانونی، احتمال رسیدگی مؤثر را افزایش میدهد. نتیجه نهایی به اسناد، تحقیقات دادگاه و وضعیت واقعی مالی محکومعلیه وابسته است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در ظفر را ببینید.