آیا با فوت مالک، مال موضوع قرارداد بهطور کامل در اختیار طرف مقابل قرار میگیرد؟ بله، در صلح عمری پس از فوت، اگر قرارداد بهدرستی تنظیم شده باشد، مالکیت عین مال معمولاً پیش از فوت به متصالح منتقل شده و با فوت مصالح، حق استفاده مادامالعمر او پایان مییابد؛ بنابراین متصالح میتواند از ملک استفاده کند، مگر آنکه در سند شرط دیگری پیشبینی شده باشد.
در صلح عمری، مالک مال را در زمان حیات خود به شخص دیگری منتقل میکند، اما حق استفاده و انتفاع از مال را تا پایان عمر برای خود نگه میدارد. بنابراین این قرارداد با وصیت تفاوت اساسی دارد؛ زیرا در وصیت تملیکی، انتقال مال اصولاً برای پس از فوت در نظر گرفته میشود، اما در صلح عمری، انتقال مالکیت از زمان انعقاد قرارداد و ثبت آن انجام میشود.
پس از فوت مصالح، حق انتفاعی که برای او برقرار شده بود از بین میرود و متصالح معمولاً اختیار کاملتری نسبت به مال پیدا میکند. این موضوع به معنای انتقال ارثی مال پس از فوت نیست؛ زیرا مالکیت قبلاً منتقل شده است و مال، در صورت صحت قرارداد، در زمان فوت مصالح جزء دارایی او محسوب نمیشود.
صرف مخالفت ورثه یا ادعای ناعادلانه بودن قرارداد، برای بیاعتبار کردن آن کافی نیست. صلح از عقود لازم محسوب میشود و برهمزدن آن معمولاً به وجود یکی از جهات قانونی یا قراردادی، مانند وجود شرط فسخ، اقاله، اثبات بطلان یا اثبات عدم اهلیت نیاز دارد.
با این حال، اگر ورثه ادعا کنند امضاکننده هنگام تنظیم سند فاقد قصد و رضای واقعی بوده، اهلیت نداشته، سند صوری بوده یا معامله با هدف فرار از پرداخت دین انجام شده است، میتوانند در دادگاه طرح دعوا کنند. نتیجه چنین دعوایی به متن سند، زمان معامله، وضعیت مالی و پزشکی شخص و دلایل ارائهشده بستگی دارد و از پیش قابل تضمین نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان وکیل پزشکی را ببینید.
در دعوای مربوط به صلح عمری پس از فوت، سند رسمی مهمترین دلیل محسوب میشود؛ بهویژه اگر ملک در دفترخانه منتقل و حدود حق انتفاع در سند بهصراحت درج شده باشد. مدارک کاربردی معمولاً شامل موارد زیر است:
اگر سند عادی باشد، اثبات تاریخ، امضا، قصد طرفین و حدود انتقال دشوارتر میشود. همچنین باید بررسی کرد که آیا قرارداد فقط حق سکونت را منتقل کرده یا مالکیت عین و منافع نیز موضوع صلح قرار گرفته است.
فرض کنید رضا آپارتمان خود را با سند رسمی صلح عمری به دخترش سارا منتقل کند و حق سکونت و استفاده از ملک را تا پایان عمر برای خود نگه دارد. با فوت رضا، صلح عمری پس از فوت نسبت به پایان حق انتفاع او اثر میگذارد و سارا، در صورت نبود شرط محدودکننده، میتواند ملک را در اختیار بگیرد. ورثه رضا فقط در صورتی امکان اعتراض مؤثر دارند که دلیلی مانند جعل، فقدان اهلیت، صوری بودن یا وجود شرط معتبر برای فسخ ارائه کنند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل متخصص جعل را ببینید.
اثر اصلی صلح عمری پس از فوت، پایان حق استفاده مادامالعمر مصالح و تثبیت امکان بهرهبرداری مالک جدید از مال است. برای جلوگیری از اختلاف، باید سند رسمی، وضعیت حق انتفاع، امکان فسخ، تکلیف هزینهها و حدود اختیارات متصالح بهروشنی نوشته شود. پیش از امضا یا طرح دعوا نیز بررسی متن دقیق قرارداد توسط وکیل یا کارشناس حقوقی، از برداشتهای نادرست و اختلاف با ورثه جلوگیری میکند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل های تهرانپارس را ببینید.