آیا زن میتواند در نخستین اقدام، بدون رضایت کامل همسر از او جدا شود؟ پاسخ این است که طلاق خلعی نوبت اول معمولاً زمانی انجام میشود که زن با بخشیدن تمام یا بخشی از مهریه یا مال دیگر، کراهت خود را اعلام کند و شوهر نیز این بذل را بپذیرد و صیغه طلاق را جاری کند. این عنوان بهخودیخود یک نوع مستقل از طلاق در قانون نیست، بلکه معمولاً به طلاق خلع در نخستین سابقه طلاق زوجین اشاره دارد.
در طلاق خلع، کراهت زن از ادامه زندگی مبنای درخواست است و زن برای جلب رضایت شوهر، مالی را به او میبخشد. این مال اغلب مهریه است، اما میتواند بخشی از آن یا مال دیگری باشد. در طلاق توافقی، زوجین درباره اصل جدایی و موضوعاتی مانند مهریه، نفقه، حضانت و جهیزیه توافق میکنند؛ بنابراین هر طلاق توافقی الزاماً خلع نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل طلاق توافقی فوری را ببینید.
اگر شوهر با طلاق موافقت نکند، صرف اعلام کراهت یا حتی پیشنهاد بخشش مهریه الزاماً به صدور حکم طلاق منجر نمیشود. در چنین وضعی، زن باید از مسیرهای قانونی مانند اثبات عسر و حرج، ترک انفاق یا سایر جهات قانونی اقدام کند. بنابراین طلاق خلعی نوبت اول با طلاق به درخواست زن، بدون بررسی علت و مدارک، یکسان نیست.
مهمترین شرط عملی، مشخص بودن میزان بذل و پذیرش آن از سوی شوهر است. همچنین باید تشریفات قضایی، مشاوره خانواده و ثبت رسمی طلاق انجام شود. مدارک معمول عبارتاند از:
در صورت بارداری، وضعیت حمل باید در پرونده روشن شود. طلاق نیز باید با رعایت شرایط شرعی و قانونی مربوط به وضعیت زن هنگام طلاق واقع شود، مگر در موارد استثنایی که قانون پذیرفته است.
در عمل، درخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت میشود و پرونده برای مشاوره و رسیدگی ارجاع خواهد شد. پس از تعیین تکلیف حقوق مالی و صدور تصمیم لازم، گواهی یا مجوز مربوط برای ثبت طلاق صادر میشود. مهلت اعتبار چنین تصمیمی و تشریفات ثبت باید از متن رأی و مقررات جاری بررسی شود؛ بنابراین نمیتوان برای همه پروندهها زمان یکسانی اعلام کرد.
طلاق خلع از نوع طلاق بائن است؛ یعنی شوهر در مدت عده حق رجوع به زن ندارد. بااینحال، اگر زن در مدت عده از مالی که بخشیده است رجوع کند، در شرایط قانونی ممکن است برای شوهر حق رجوع ایجاد شود. به همین دلیل، متن توافق درباره رجوع از بذل باید دقیق و روشن باشد. ثبت طلاق بدون تعیین تکلیف حضانت و هزینههای فرزند نیز مسئولیتهای قانونی والدین را از بین نمیبرد.
مریم پس از دو سال زندگی مشترک، اعلام میکند ادامه ازدواج برای او همراه با کراهت شدید است و در برابر دریافت رضایت همسر، ۱۱۰ سکه از مهریه خود را میبخشد. شوهر این پیشنهاد را میپذیرد و در جلسه رسیدگی نیز بر پذیرش بذل و اجرای صیغه طلاق تأکید میکند. در این وضعیت، طلاق خلعی نوبت اول میتواند با تعیین دقیق مقدار بذل و رعایت سایر تشریفات ثبت شود؛ اما اگر مریم بعداً در عده به بذل رجوع کند، آثار این اقدام باید جداگانه بررسی شود و نتیجه آن خودکار و قطعی نیست. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل برای مهریه را ببینید.
طلاق خلعی نوبت اول معمولاً به توافق زن و شوهر درباره بذل مال و اجرای طلاق وابسته است و با طلاق یکطرفه زن تفاوت دارد. پیش از امضا، میزان دقیق بخشش، حقوق مالی باقیمانده، حضانت، ملاقات فرزند و امکان رجوع از بذل باید بررسی شود. مشورت با وکیل خانواده میتواند از بخشیدن بیش از حد مهریه یا ایجاد تعهدات مبهم جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خوب افسریه را ببینید.