آیا فروشنده یا ارائهدهنده خدمت میتواند بیعانه را پس ندهد؟ عدم بازگشت وجه بیعانه فقط زمانی قابل دفاع است که قرارداد، شرایط انصراف، یا ورود خسارت واقعی چنین حقی را برای دریافتکننده ایجاد کرده باشد؛ در غیر این صورت، شخص پرداختکننده میتواند استرداد وجه یا جبران خسارت را مطالبه کند. نتیجه نهایی به متن توافق، علت برهمخوردن معامله و مدارک موجود بستگی دارد.
بیعانه مبلغی است که معمولاً هنگام توافق برای خرید کالا، ملک یا دریافت خدمات پرداخت میشود تا جدیت طرفین نشان داده شود. این مبلغ ممکن است بخشی از ثمن معامله، وجه تضمین یا مبلغی برای جبران خسارت انصراف باشد. عنوانی که طرفین بر مبلغ گذاشتهاند بهتنهایی تعیینکننده نیست و قاضی به مفاد قرارداد و قصد واقعی آنان توجه میکند.
اگر قرارداد بهدرستی منعقد شده و خریدار بدون دلیل موجه از انجام تعهد خودداری کند، فروشنده ممکن است طبق توافق، حق نگهداری مبلغ یا مطالبه خسارت داشته باشد. برعکس، اگر فروشنده از تحویل کالا یا انجام تعهد امتناع کند، نگهداری وجه میتواند فاقد مبنای معتبر باشد.
استرداد وجه معمولاً زمانی قابل طرح است که یکی از وضعیتهای زیر وجود داشته باشد:
در مقابل، اگر در قرارداد صریحاً مقرر شده باشد که در صورت انصراف یک طرف، مبلغ بهعنوان وجه التزام نزد طرف دیگر باقی بماند، دادگاه ابتدا همان شرط را بررسی میکند؛ مگر اینکه ایرادهایی مانند بطلان قرارداد، نامشروع بودن شرط یا اثبات نشدن تخلف مطرح باشد.
برای پیگیری عدم بازگشت وجه بیعانه باید رابطه قراردادی، پرداخت وجه و علت استحقاق بازگشت اثبات شود. مدارک مفید عبارتاند از:
پیامهای پراکنده بهتنهایی همیشه کافی نیستند؛ بهتر است ارتباط آنها با مبلغ، موضوع معامله و تعهدات طرفین روشن باشد. همچنین از تهدید، انتشار اطلاعات شخصی یا طرح ادعاهای اثباتنشده خودداری کنید، زیرا ممکن است برای مطالبهکننده مسئولیت جداگانه ایجاد کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل برای تهدید را ببینید.
فرض کنید مریم برای سفارش کابینت مبلغی پرداخت میکند و در پیامها توافق میشود که در صورت انصراف سازنده، وجه مسترد شود. سازنده پس از دریافت مبلغ اعلام میکند امکان اجرای سفارش را ندارد، اما از پرداخت خودداری میکند. در این وضعیت، عدم بازگشت وجه بیعانه با توجه به رسید پرداخت و پیامهای طرفین میتواند مبنای مطالبه وجه باشد. اما اگر مریم بدون دلیل و پیش از شروع کار منصرف شده باشد و قرارداد، مبلغ را خسارت انصراف تعیین کرده باشد، نتیجه ممکن است متفاوت باشد.
ابتدا قرارداد و مدارک را بررسی و مطالبه رسمی وجه را ارسال کنید. اگر پرداخت انجام نشد، بسته به مبلغ و موضوع، دعوای مطالبه وجه یا استرداد وجه در مرجع صالح مطرح میشود. ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام میگیرد و ممکن است هزینه دادرسی، کارشناسی یا هزینه ابلاغ به وجود آید. انتخاب عنوان دعوا باید با وضعیت قرارداد هماهنگ باشد؛ زیرا فسخ، ابطال، اقاله و صرفاً مطالبه وجه آثار یکسانی ندارند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی شبانه روزی را ببینید.
برای جلوگیری از عدم بازگشت وجه بیعانه، پیش از پرداخت، علت دریافت مبلغ، شرایط انصراف، زمان بازپرداخت و مسئولیت هر طرف را مکتوب کنید. در اختلاف، ادعای صرف کافی نیست و اسناد پرداخت و مفاد توافق اهمیت اساسی دارند. اگر متن قرارداد مبهم است یا مبلغ قابل توجهی در میان است، بررسی آن توسط وکیل یا مشاور حقوقی پیش از طرح دعوا میتواند از انتخاب نادرست مسیر جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل ملکی تهرانپارس را ببینید.