آیا مالک میتواند بابت استفاده بدون اجازه از ملک، مبلغی مطالبه کند؟ بله؛ در صورت وجود شرایط قانونی، عدم پرداخت اجرت المثل ملک میتواند با طرح دعوای مطالبه اجرتالمثل ایام تصرف پیگیری شود و مبلغ آن معمولاً بر اساس نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین میشود. این مبلغ، اجارهبهای متعارف ملکی مشابه در همان موقعیت و برای مدت استفاده است، نه الزاماً رقمی که مالک شخصاً تعیین میکند. اثبات مالکیت، مدت تصرف، نوع استفاده و نبود قرارداد معتبر، در نتیجه پرونده اهمیت اساسی دارد.
اجرتالمثل زمانی مطرح میشود که شخصی از منافع ملک دیگری استفاده کرده باشد، اما برای این استفاده اجارهبهای مشخصی پرداخت نشده باشد. تصرف ممکن است از ابتدا بدون اجازه باشد یا با اجازه قبلی مالک آغاز شده و بعداً ادامه پیدا کرده باشد. در هر دو حالت، باید بررسی شود که استفادهکننده به چه دلیل و تا چه زمانی در ملک حضور داشته است.
اگر میان طرفین قرارداد اجاره معتبر وجود داشته باشد، اصل بر مطالبه اجارهبهای قراردادی است؛ مگر اینکه موضوع دعوا مربوط به دورهای پس از پایان قرارداد یا استفاده خارج از حدود توافق باشد. همچنین اجرتالمثل با خسارت تأخیر تأدیه، وجه التزام و هزینههای تعمیرات تفاوت دارد و هرکدام نیازمند مبنای جداگانه هستند.
دادگاه معمولاً برای تعیین مبلغ، موضوع را به کارشناس رسمی ارجاع میدهد. کارشناس عواملی مانند موقعیت ملک، مساحت، کاربری، کیفیت بنا، امکانات، وضعیت بازار اجاره، مدت استفاده و نوع بهرهبرداری را بررسی میکند. بنابراین رقم نهایی از پیش قطعی نیست و ممکن است برای ملک مسکونی، تجاری، اداری یا زمین تفاوت زیادی داشته باشد.
در پروندههای مربوط به عدم پرداخت اجرت المثل ملک، صرف مالک بودن همیشه برای اثبات همه جزئیات کافی نیست. خواهان باید تا حد امکان دوره تصرف و انتساب استفاده به خوانده را نشان دهد. نظریه کارشناسی نیز قابل اعتراض است و در صورت وجود ایراد، میتوان توضیح، تکمیل یا ارجاع به هیئت کارشناسی را درخواست کرد.
فرض کنید مالک، آپارتمانی را برای یک سال اجاره داده و مستأجر پس از پایان مدت، چند ماه دیگر در ملک مانده و آن را تحویل نداده است. اگر قرارداد برای دوره بعد تمدید نشده باشد و مستأجر دلیل موجهی برای ادامه تصرف نداشته باشد، مالک میتواند تخلیه و مطالبه اجرتالمثل دوره پس از پایان قرارداد را مطرح کند. در این مثال، عدم پرداخت اجرت المثل ملک با بررسی تاریخ پایان قرارداد، زمان تحویل واقعی و ارزش اجارهای ملک تعیین میشود؛ اما نتیجه نهایی به مدارک و دفاعیات طرفین وابسته است.
ابتدا بهتر است مالک با ارسال اظهارنامه، پایان اجازه یا قرارداد و درخواست پرداخت یا تخلیه را بهطور روشن اعلام کند. سپس، با توجه به وضعیت ملک، دادخواست مطالبه اجرتالمثل و در صورت لزوم تخلیه یا رفع تصرف مطرح میشود. مرجع صالح بر اساس مقررات جاری، نوع دعوا، محل وقوع ملک و ارزش خواسته تعیین میشود؛ بنابراین نباید صرفاً بر اساس محل سکونت خوانده اقدام کرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی رایگان را ببینید.
درخواست تأمین دلیل پیش از طرح دعوا نیز میتواند برای ثبت وضعیت ملک، نحوه استفاده و قرائن تصرف مفید باشد. مالک باید از تعیین مبلغ غیرواقعی، ارائه مدارک ناقص یا ادعای دورهای که قابل اثبات نیست خودداری کند. در مقابل، استفادهکننده میتواند درباره وجود اجازه، پرداختهای قبلی، کوتاهتر بودن مدت تصرف یا غیرواقعی بودن ارزیابی کارشناسی دفاع کند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل رایگان تلفنی را ببینید.
برای موفقیت در دعوای عدم پرداخت اجرت المثل ملک، سه موضوع اهمیت بیشتری دارد: اثبات حق مالک، مشخص کردن دوره و کیفیت تصرف، و ارائه دلایل قابل اتکا برای ارزیابی منفعت از دسترفته. مبلغ نهایی وابسته به نظر کارشناس و اوضاع پرونده است و پیش از بررسی اسناد نمیتوان رقم قطعی اعلام کرد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در پونک را ببینید.