آیا خریدار یک ملک قولنامهای واقعاً مالک زمین زیر بنا هم میشود؟ پاسخ این است که عرصه در ملک قولنامه ای تنها زمانی قابل مطالبه و انتقال رسمی است که مالکیت فروشنده بر زمین، زنجیره معاملات و وضعیت ثبتی ملک قابل اثبات باشد؛ صرف پرداخت وجه یا تحویل ساختمان، همیشه برای اثبات مالکیت عرصه کافی نیست. عرصه به زمین و اعیان به ساختمان، بنا یا تأسیسات روی آن گفته میشود. بنابراین باید میان مالکیت زمین و مالکیت بنا، بهویژه در املاک فاقد سند رسمی، تفکیک حقوقی انجام داد.
عرصه همان قطعه زمینی است که ملک روی آن قرار گرفته و اعیان، ساختمان یا سازه احداثشده بر روی زمین است. ممکن است فردی نسبت به بنا حق داشته باشد، اما مالکیت او بر عرصه بهطور مستقل اثبات نشده باشد. این وضعیت در زمینهای مشاع، املاک ورثهای، اراضی دارای سابقه اصلاحات ارضی، املاک وقفی یا زمینهایی که سند آنها به نام شخص دیگری است، اهمیت بیشتری دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل متخصص ملکی را ببینید.
در آپارتمانها نیز مالک واحد، معمولاً به نسبت سهم خود از عرصه مشاع ساختمان حق دارد؛ اما این سهم باید از اسناد، صورتمجلس تفکیکی و سند رسمی یا مدارک معتبر قابل احراز باشد. در نتیجه، عبارتهایی مانند «ششدانگ ساختمان» یا «یک باب خانه» در قولنامه، لزوماً به معنای انتقال قطعی و رسمی زمین نیست.
برای بررسی عرصه در ملک قولنامه ای ابتدا باید منشأ مالکیت فروشنده و حدود ملک مشخص شود. مدارک زیر میتوانند در ارزیابی ادعا مؤثر باشند:
هیچیک از این مدارک بهتنهایی در همه پروندهها نتیجه قطعی ایجاد نمیکند. دادگاه مجموعه دلایل، اعتبار امضاها، اختیار فروشنده، سابقه تصرف، حدود اربعه و تعارض احتمالی با سند رسمی را بررسی میکند.
اگر مالک رسمی زمین مشخص باشد و فروشنده تعهد به انتقال داده باشد، خریدار ممکن است بتواند دادخواست الزام به تنظیم سند رسمی را مطرح کند. در مواردی که اصل مالکیت محل اختلاف است، ابتدا اثبات وقوع معامله یا اثبات مالکیت ضرورت پیدا میکند. اگر فروشنده مالک نبوده یا ملک قبلاً به دیگری منتقل شده باشد، موضوع میتواند به دعوای ابطال معامله، ابطال سند یا مطالبه خسارت نیز مرتبط شود.
مرجع صالح و خواسته دقیق، به محل وقوع ملک، ثبتی یا غیرثبتی بودن آن، وجود سند رسمی و طرفهای معامله بستگی دارد. پیش از طرح دعوا، بررسی سوابق ثبتی و ارسال اظهارنامه برای مطالبه حضور در دفترخانه میتواند از طرح دعوای ناقص جلوگیری کند.
فرض کنید «الف» خانهای را با قولنامه از «ب» خریداری کرده و در قرارداد، ملک یک خانه کامل معرفی شده است. بعداً مشخص میشود سند عرصه به نام شخص دیگری است و «ب» فقط بنا را از مالک قبلی تحویل گرفته است. در این حالت، عرصه در ملک قولنامه ای خودبهخود متعلق به «الف» محسوب نمیشود. «الف» باید زنجیره قراردادها، اختیار «ب» و رابطه حقوقی مالک زمین با بنا را اثبات کند. ممکن است نتیجه، الزام مالک رسمی به انتقال، پذیرش حق خریدار نسبت به بنا، یا صرفاً مطالبه خسارت از فروشنده باشد؛ تعیین نتیجه به مدارک و دفاع طرفین وابسته است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان وکیل ملکی را ببینید.
خرید ملک قولنامهای بدون بررسی عرصه، ریسک مهمی دارد. پیش از پرداخت کامل وجه، پلاک ثبتی، مالک رسمی، وضعیت مشاع یا وقفی بودن زمین، سابقه معاملات و امکان اخذ سند را بررسی کنید. همچنین متن قرارداد باید عرصه، اعیان، حدود ملک، تعهد حضور در دفترخانه و ضمانت اجرای تخلف را روشن بیان کند. مشورت با وکیل یا کارشناس ثبتی پیش از معامله، معمولاً کمهزینهتر از دعوای طولانی درباره مالکیت زمین است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در شریف آباد را ببینید.