در حقوق ایران، عقد موقت بدون اجازه همسر اول، در اصل منع قانونی ندارد و برای صحت عقد، رضایت همسر دائمی مرد شرط نشده است. بنابراین، عقد موقت بدون اجازه همسر به‌خودی‌خود جرم نیست و همسر اول نمی‌تواند صرفاً به دلیل انجام چنین عقدی، آن را باطل کند؛ البته ثبت عقد، وضعیت زن، وجود شرط ضمن عقد و آثار خانوادگی موضوع باید جداگانه بررسی شود.
برای مثال، اگر مردی متأهل با زنی برای مدت معین و با تعیین مهر ازدواج موقت کند، اصل عقد در صورت وجود شرایط قانونی صحیح است؛ حتی اگر همسر دائمی او از این موضوع اطلاع نداشته باشد. با این حال، اگر زن در این رابطه باردار شود، طرفین برای ثبت توافق کرده باشند یا ثبت به موجب شرط ضمن عقد لازم باشد، موضوع ثبت رسمی اهمیت پیدا می‌کند و بی‌توجهی به آن می‌تواند پیامد حقوقی یا کیفری داشته باشد.
در قوانین ایران، برای صحت ازدواج موقت مرد، اجازه همسر دائمی نخست به‌طور عمومی پیش‌بینی نشده است. شرایط اصلی عقد موقت شامل قصد و رضایت طرفین، اهلیت، مشخص بودن مدت عقد و تعیین مهر است. همچنین نباید مانع قانونی مانند وجود رابطه زوجیت با زنی که جمع میان آن‌ها ممنوع است، عده، محرمیت نسبی یا سببی ممنوع و سایر موانع قانونی وجود داشته باشد.
بنابراین، مخالفت همسر اول به‌تنهایی باعث بطلان عقد موقت نمی‌شود. همچنین همسر اول معمولاً نمی‌تواند فقط با استناد به بی‌اطلاعی خود، تقاضای ابطال این عقد را مطرح کند. البته اگر مرد با فریب، تهدید، اجبار یا ارائه اطلاعات خلاف واقع، رضایت زن دوم را به دست آورده باشد، بررسی اعتبار رضایت و امکان طرح دعوا متفاوت خواهد بود.
باید میان «اجازه همسر» و «اجازه دادگاه» نیز تفاوت گذاشت. در برخی موارد مرتبط با ازدواج مجدد دائم، تشریفات و آثار متفاوتی وجود دارد، اما این مقررات را نمی‌توان بدون بررسی، به عقد موقت تعمیم داد. در عقد موقت، مسئله اصلی رعایت شرایط شرعی و قانونی عقد و در موارد مقرر، ثبت رسمی آن است.
متأهل بودن مرد به‌تنهایی مانع انعقاد عقد موقت نیست؛ اما عقد باید با شرایط اساسی زیر انجام شود:
در مورد دوشیزه‌ای که به سن بلوغ رسیده اما ازدواج نکرده است، موضوع اجازه پدر یا جد پدری می‌تواند مطرح شود و باید با توجه به شرایط شخصی و رویه قضایی بررسی شود. این مسئله ارتباطی با رضایت همسر اول ندارد و نباید این دو موضوع با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
ثبت ازدواج موقت در همه موارد اجباری نیست؛ اما قانون در موارد مشخصی آن را الزامی دانسته است. مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از باردار شدن زوجه، توافق زن و مرد برای ثبت عقد و درج شرط ثبت در ضمن عقد. در این شرایط، مراجعه به دفتر رسمی ازدواج و ارائه مدارک لازم اهمیت زیادی دارد.
در نتیجه، عقد موقت بدون اجازه همسر اگر در یکی از موارد الزامی ثبت قرار گیرد، نباید صرفاً به‌صورت شفاهی یا عادی باقی بماند. ثبت رسمی باعث می‌شود مدت عقد، میزان مهر، هویت طرفین و سایر توافق‌ها قابل اثبات باشد. همچنین برای پیگیری حقوقی مربوط به نفقه، نسب، ارث یا مطالبه مهر، سند رسمی می‌تواند نقش مهمی داشته باشد.
اگر مرد از ثبت عقد در مواردی که ثبت الزامی است خودداری کند، زن می‌تواند از طریق مرجع قضایی صالح، الزام به ثبت نکاح را درخواست کند. برای این کار، وجود دلایلی مانند اقرار مرد، شهادت شهود، پیام‌ها، رسید پرداخت مهر، آزمایش‌های پزشکی، سند عادی یا هر مدرک دیگری که وقوع رابطه زوجیت را نشان دهد، مفید خواهد بود.
زن در عقد موقت، همسر قانونی محسوب می‌شود؛ اما آثار این نوع نکاح با ازدواج دائم یکسان نیست. مهم‌ترین تفاوت آن است که در عقد موقت، اصل بر نبودن نفقه است، مگر اینکه پرداخت نفقه شرط شده باشد یا عقد بر مبنای آن واقع شده باشد. بنابراین، زن باید هنگام تنظیم عقد درباره نفقه، محل سکونت، هزینه‌های درمان و سایر تعهدات مالی توافق روشن داشته باشد.
همچنین در عقد موقت، زن و مرد از یکدیگر ارث نمی‌برند؛ مگر اینکه در قالب‌های قانونی دیگر، مالی برای پس از فوت پیش‌بینی شده باشد. فرزندان حاصل از ازدواج موقت، در صورت اثبات نسب، از حقوق قانونی فرزندان برخوردارند و پدر مکلف به رعایت وظایف قانونی خود نسبت به آنان است.
مهر زن در عقد موقت، به محض تحقق عقد بر عهده مرد قرار می‌گیرد. اگر برای پرداخت مهر زمان مشخصی تعیین نشده باشد، زن می‌تواند در شرایط قانونی آن را مطالبه کند. در صورت عدم پرداخت، امکان طرح دادخواست مطالبه مهر وجود دارد؛ با این حال، نوع سند، میزان مهر و توانایی مالی مرد بر روند اجرای حکم اثر می‌گذارد.
همسر اول صرفاً به دلیل اینکه شوهرش بدون اطلاع او ازدواج موقت کرده است، معمولاً نمی‌تواند شکایت کیفری مؤثری با عنوان مستقل مطرح کند؛ زیرا رضایت همسر اول شرط صحت این عقد نیست. با این حال، اگر رفتار مرد با جرم دیگری همراه باشد، موضوع قابل بررسی خواهد بود.
برای نمونه، اگر مرد با استفاده از سند جعلی، فریب، تهدید یا نسبت دادن مطالب خلاف واقع اقدام کرده باشد، ممکن است عناوین کیفری جداگانه مطرح شود. همچنین اگر در عقد دائم، شرط خاصی درباره منع ازدواج مجدد یا آثار تخلف از تعهدات خانوادگی درج شده باشد، همسر اول می‌تواند با ارائه سند ازدواج و مدارک مربوط، درباره حقوق قراردادی خود اقدام کند.
اگر شوهر به دلیل ازدواج مجدد، تعهدات مالی یا خانوادگی خود را انجام ندهد، همسر اول می‌تواند حسب مورد برای مطالبه نفقه، وصول مهریه، اجرای شروط ضمن عقد یا اثبات عسر و حرج اقدام کند. تشخیص بهترین راهکار به محتوای سند ازدواج، وضعیت مالی مرد، رفتار وی و مدارک قابل ارائه بستگی دارد.
شخصی که قصد پیگیری موضوع عقد موقت بدون اجازه همسر را دارد، ابتدا باید هدف خود را مشخص کند؛ زیرا اعتراض به اصل عقد، الزام به ثبت، مطالبه مهر، اثبات زوجیت یا پیگیری حقوق همسر اول، هرکدام مسیر جداگانه‌ای دارد.
ثبت دادخواست‌های حقوقی معمولاً از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی انجام می‌شود و مرجع رسیدگی بر اساس نوع خواسته و قواعد صلاحیت تعیین خواهد شد. برای شکایت کیفری نیز باید رفتار مشخص مجرمانه، دلیل کافی و عنوان قانونی مناسب وجود داشته باشد. صرف ناراحتی، بی‌اعتمادی یا اطلاع غیررسمی، برای اثبات جرم کافی نیست.
خیر. اطلاع یا رضایت همسر اول، شرط عمومی صحت عقد موقت نیست. اگر مدت و مهر مشخص باشد و سایر شرایط قانونی رعایت شود، اصل عقد می‌تواند صحیح باشد.
در مواردی که ثبت عقد موقت الزامی است، زن می‌تواند با ارائه دلایل وقوع نکاح، الزام مرد به ثبت رسمی را از دادگاه درخواست کند. در خارج از این موارد، ثبت عقد ممکن است به توافق طرفین وابسته باشد.
اصل بر عدم تعلق نفقه است؛ مگر اینکه در عقد شرط شده باشد یا عقد بر مبنای پرداخت نفقه شکل گرفته باشد. بهتر است این موضوع به‌صورت روشن و مکتوب تعیین شود.
فرزند ناشی از نکاح معتبر، از حقوق قانونی برخوردار است. در صورت همکاری نکردن پدر یا وجود اختلاف درباره نسب، مادر می‌تواند برای اثبات زوجیت و نسب از طریق قضایی اقدام کند.
خیر. همسر اول اصولاً اختیار فسخ عقدی را که خودش طرف آن نیست ندارد. او فقط در صورت وجود تخلف مستقل، نقض شروط ضمن عقد یا ایجاد عسر و حرج می‌تواند حقوق قانونی خود را پیگیری کند.
اگر شرایط قانونی عقد رعایت شده باشد، شفاهی بودن به‌تنهایی به معنای بی‌اعتباری نیست؛ اما اثبات آن دشوارتر است. به همین دلیل، تنظیم سند و ثبت رسمی در موارد الزامی یا هنگام وجود اختلاف اهمیت فراوان دارد.
عقد موقت بدون اجازه همسر اول، در صورت رعایت شرایط قانونی، اصولاً صحیح است و رضایت همسر نخست شرط انعقاد آن محسوب نمی‌شود. با این حال، تعیین دقیق مدت و مهر، بررسی موانع نکاح، توجه به شرط ضمن عقد و ثبت رسمی در موارد الزامی باید جدی گرفته شود. همسر اول نیز به دلیل بی‌اطلاعی صرف، نمی‌تواند عقد را باطل کند؛ اما در صورت نقض تعهدات، ترک انفاق، وجود شروط قراردادی یا تحقق عسر و حرج، می‌تواند از مسیر قانونی اقدام کند. برای انتخاب دادخواست یا شکایت مناسب، بررسی اسناد ازدواج، مدارک رابطه و شرایط دقیق پرونده ضروری است.