فروش خودرو با پلاک فروشنده به خودی خود باعث انتقال پلاک به خریدار نمی‌شود و ادامه استفاده از خودرو با پلاک شخص دیگر، برای فروشنده و خریدار ریسک حقوقی و عملی دارد. در فروش خودرو با پلاک فروشنده، بهترین اقدام این است که قرارداد دقیق تنظیم شود، مبلغ و زمان مراجعه به مرکز تعویض پلاک مشخص باشد و خودرو پیش از فک پلاک، بدون هماهنگی و تعیین تکلیف مسئولیت‌ها در اختیار خریدار قرار نگیرد. برای مثال، اگر خریدار خودرو را تحویل بگیرد اما چند هفته برای تعویض پلاک مراجعه نکند و در این مدت جریمه یا حادثه‌ای رخ دهد، فروشنده ممکن است برای توضیح و پیگیری اداری با مشکل روبه‌رو شود.
اصل معامله خودرو با پلاک فروشنده، در صورت وجود قصد و رضایت طرفین، مشخص بودن خودرو، قیمت و شرایط معامله، قابل انجام است؛ اما اعتبار قرارداد به معنای انتقال خودکار پلاک یا پایان یافتن همه مسئولیت‌های فروشنده نیست. پلاک به نام شخص ثبت می‌شود و پس از انتقال خودرو باید در فرایند قانونی، پلاک فروشنده فک و پلاک متناسب با مالک جدید نصب شود.
بنابراین بهتر است تحویل خودرو، پرداخت بخش پایانی قیمت و مراجعه برای تعویض پلاک تا حد امکان هم‌زمان باشند. اگر به هر دلیل خودرو پیش از فک پلاک تحویل می‌شود، باید در قرارداد تاریخ دقیق مراجعه، ضمانت اجرای تأخیر، مسئولیت جریمه‌ها، عوارض، هزینه‌های نگهداری و خسارت‌های احتمالی مشخص شود. توافق شفاهی در این زمینه معمولاً در زمان اختلاف، اثبات دشوارتری دارد.
تا زمانی که پلاک فک نشده است، اطلاعات خودرو در سامانه‌های مربوط همچنان با نام دارنده پلاک یا مالک ثبت‌شده قبلی ارتباط دارد. هرچند مسئولیت نهایی بسیاری از تخلف‌ها و حوادث بر اساس شخص مرتکب، راننده یا دلایل پرونده تعیین می‌شود، فروشنده ممکن است برای اعتراض به جریمه، توضیح درباره تصادف، پیگیری توقیف یا اثبات زمان انتقال ناچار به ارائه اسناد شود.
وجود این خطرها به معنای مجرم بودن فروشنده یا خریدار در هر معامله نیست، اما نشان می‌دهد که تأخیر در تعویض پلاک نباید بدون دلیل و بدون تضمین پذیرفته شود. فروشنده باید همه رسیدها، پیام‌ها، قرارداد، رسید تحویل خودرو و مدارک پرداخت را نگهداری کند.
در فروش خودرو با پلاک فروشنده، نخست باید هویت طرفین، مالکیت خودرو و وضعیت مدارک بررسی شود. کارت ملی، شناسنامه یا مدارک هویتی معتبر، سند یا مدرک مالکیت، کارت خودرو، بیمه‌نامه شخص ثالث، معاینه فنی در موارد لازم و مفاصاحساب‌ها یا رسیدهای پرداخت مربوط به خودرو باید با اطلاعات مندرج در قرارداد تطبیق داده شود.
مراجعه به مرکز تعویض پلاک باید توسط اشخاصی انجام شود که از نظر مدارک و اختیار قانونی امکان انتقال را دارند. اگر یکی از طرفین وکیل یا نماینده است، اصالت و حدود اختیار وکالت‌نامه باید بررسی شود. اتکا به وکالت‌نامه کلی یا نامشخص، به‌ویژه زمانی که فروشنده خودرو و پلاک را مدت طولانی در اختیار خریدار می‌گذارد، می‌تواند زمینه اختلاف ایجاد کند.
قرارداد فروش خودرو باید فقط به عبارت‌هایی مانند «خودرو سالم تحویل شد» یا «خریدار متعهد به تعویض پلاک است» محدود نشود. جزئیات تعهدات اهمیت زیادی دارد. بهتر است موارد زیر به صورت روشن و بدون ابهام درج شود:
اگر خریدار بخشی از مبلغ را پرداخت نکرده است، فروشنده نباید بدون درج تضمین مناسب، خودرو و مدارک را به طور کامل تحویل دهد. همچنین نوشتن مبلغ واقعی معامله از درج مبلغ غیرواقعی بهتر است؛ زیرا در صورت اختلاف، ادعای طرفین با متن قرارداد و اسناد پرداخت سنجیده می‌شود.
در چنین وضعی، فروشنده ابتدا باید از طریق اظهارنامه رسمی، خریدار را به انجام تعهد و مراجعه در مهلت مشخص دعوت کند. در اظهارنامه باید تاریخ معامله، مشخصات خودرو، تاریخ تحویل، تعهد خریدار و پیامدهای تأخیر به طور روشن نوشته شود. ارسال اظهارنامه، دلیل مناسبی برای نشان دادن مطالبه رسمی فروشنده است؛ اما به تنهایی پلاک را فک نمی‌کند.
اگر خریدار همچنان خودداری کند، فروشنده می‌تواند با توجه به مفاد قرارداد، دعوای الزام به فک پلاک و تحویل یا توقیف خودرو را از مسیر قضایی پیگیری کند. عنوان دقیق خواسته به وضعیت خودرو، مدارک موجود و متن قرارداد بستگی دارد. در مواردی که خودرو در اختیار خریدار است، ارائه قرارداد، رسید تحویل، اظهارنامه و اطلاعات هویتی خریدار اهمیت زیادی دارد.
هم‌زمان، فروشنده باید هر جریمه یا ابلاغیه‌ای را که پس از تاریخ تحویل دریافت می‌کند، با مدارک معامله پیگیری کند. اگر خودرو در حادثه یا تخلفی مورد استفاده قرار گرفته باشد، موضوع باید بدون تأخیر از مراجع مربوط دنبال شود. اعلام فروش خودرو به مراجع مختلف، جایگزین فک پلاک نیست، اما اسناد آن می‌تواند برای اثبات زمان انتقال تصرف و دفاع از حقوق فروشنده مفید باشد.
خریدار نیز نباید تصور کند پرداخت پول و دریافت خودرو، او را از مراجعه برای تعویض پلاک بی‌نیاز می‌کند. استفاده طولانی از خودرو با پلاک فروشنده می‌تواند موجب اختلاف، توقف خودرو، مشکل در فروش مجدد و دشواری اثبات مالکیت در برابر اشخاص ثالث شود. خریدار باید در موعد مقرر به مرکز تعویض پلاک مراجعه کند و اگر مانعی مانند نقص مدارک، توقیف یا مشکل اصالت وجود دارد، فوراً آن را به صورت مکتوب به فروشنده اطلاع دهد.
پیش از پرداخت کامل، خریدار باید خودرو را از نظر ممنوعیت معامله، سرقتی نبودن، اصالت شماره‌ها، وضعیت بیمه و بدهی‌ها بررسی کند. کارشناسی فنی و بدنه نیز بهتر است در زمان نزدیک به معامله انجام شود و نتیجه آن در قرارداد درج شود. پنهان کردن عیب اساسی یا ارائه اطلاعات خلاف واقع می‌تواند موضوع اختلاف حقوقی و در شرایط خاص، موجب مسئولیت کیفری شود؛ اما تشخیص جرم نیازمند بررسی دلایل و قصد اشخاص است.
هزینه تعویض پلاک، مالیات، عوارض، خلافی، کارشناسی و سایر خدمات ممکن است بر اساس نوع خودرو، وضعیت پرونده و مقررات جاری تغییر کند. بنابراین مبلغ ثابت و قطعی را نباید بدون استعلام روز اعلام کرد. بهترین روش این است که پیش از مراجعه، وضعیت بدهی و هزینه‌های قابل پرداخت از مسیرهای رسمی بررسی شود و در قرارداد نیز مشخص شود هر هزینه بر عهده کدام طرف است.
برای مراجعه به مرکز تعویض پلاک، مهلت عمومی واحدی که در همه قراردادها یکسان باشد وجود ندارد؛ مهلت اصلی همان چیزی است که طرفین در قرارداد تعیین کرده‌اند. اگر مهلت تعیین نشده باشد، فروشنده می‌تواند با ارسال اظهارنامه، زمان متعارفی برای اجرای تعهد مشخص کند. مرجع اداری انجام فک و نصب پلاک، مرکز تعویض پلاک است و اختلاف درباره اجبار طرف مقابل، خسارت یا توقیف خودرو از مسیر مراجع قضایی قابل پیگیری است.
تحویل خودرو ممکن است، اما اقدام ایمن این است که تعویض پلاک پیش از تحویل یا هم‌زمان با آن انجام شود. اگر تحویل پیش از فک پلاک انجام شد، باید قرارداد، زمان مراجعه و تضمین اجرای تعهد به طور دقیق تنظیم شود.
صرف ثبت جریمه به نام دارنده پلاک، به معنای قطعی بودن مسئولیت نهایی فروشنده نیست. زمان تخلف، راننده، تاریخ تحویل و مدارک معامله بررسی می‌شود. فروشنده باید برای اعتراض یا پیگیری، قرارداد و رسید تحویل را ارائه کند.
وکالت‌نامه باید معتبر، روشن و دارای اختیار لازم باشد. با این حال، وکالت جایگزین مناسبی برای انجام سریع تعویض پلاک نیست؛ زیرا تا زمان اجرای آن، مشکلات مربوط به پلاک و استفاده از خودرو ادامه خواهد داشت.
فروشنده باید قرارداد نخست، مدارک پرداخت، رسید تحویل و اظهارنامه را جمع‌آوری کند و با توجه به زنجیره معاملات، برای الزام به فک پلاک و تعیین تکلیف خودرو اقدام کند. بررسی وضعیت دقیق مالکیت و تصرف برای انتخاب خواسته مناسب ضروری است.
قرارداد دستی در صورت امضا، مشخص بودن طرفین، خودرو، مبلغ و تعهدات می‌تواند دلیل معامله باشد؛ اما هرچه اطلاعات کامل‌تر و پرداخت‌ها قابل اثبات‌تر باشد، قدرت آن بیشتر خواهد بود. انجام فرایند رسمی تعویض پلاک همچنان اهمیت مستقل دارد.
فروش خودرو با پلاک فروشنده نباید به شکل ساده و بدون تعیین تکلیف زمان تعویض پلاک انجام شود. فروشنده باید پیش از تحویل، قرارداد دقیق، تضمین مناسب و رسید قابل استناد دریافت کند و خریدار نیز باید در اولین فرصت مراحل قانونی فک و نصب پلاک را انجام دهد. در صورت تأخیر، اظهارنامه رسمی و سپس پیگیری قضایی برای الزام به فک پلاک و مطالبه خسارت، با توجه به مدارک پرونده، راهکار عملی است. نگهداری قرارداد، رسیدهای بانکی، صورت‌جلسه تحویل و پیام‌های طرفین می‌تواند از بروز مسئولیت‌های ناخواسته و اختلاف‌های طولانی جلوگیری کند.