آیا مالک یک ملک میتواند بخشی از کوچه مجاور را به دیگری منتقل کند؟ پاسخ به ماهیت کوچه و وضعیت ثبتی آن بستگی دارد؛ در بسیاری از موارد، فروش قسمتی از کوچه به علت عمومی یا مشاع بودن ملک، معتبر نیست و پیش از هر اقدامی باید مالکیت، حدود ثبتی و حقوق عبور بررسی شود. کوچه ممکن است معبر عمومی، گذر اختصاصی، ملک مشاع میان چند مالک یا بخشی از پلاک ثبتی یک ملک باشد و برای هر وضعیت، نتیجه حقوقی متفاوتی وجود دارد.
اگر کوچه در طرح معبر عمومی قرار داشته باشد یا شهرداری و مراجع مربوط آن را گذر عمومی بشناسند، اشخاص نمیتوانند آن را مانند ملک خصوصی خریدوفروش کنند. تصرف، دیوارکشی یا بستن چنین معبری نیز میتواند با اعتراض همسایگان و اقدام مراجع قانونی روبهرو شود. در مقابل، اگر گذر کاملاً خصوصی باشد و در سند مالکیت، حدود و سهم مالک مشخص شده باشد، انتقال سهم مشاع یا حقوق مربوط به آن ممکن است؛ البته رعایت حقوق سایر شرکا و حق عبور ضروری است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل در دعاوی شهرداری را ببینید.
در حالت مشاع، هیچ شریکى بدون رضایت یا اختیار قانونی نمیتواند قسمت معین و مفروزی از کوچه را بهگونهای منتقل کند که حقوق دیگران از بین برود. بنابراین، عنوان قرارداد بهتنهایی کافی نیست و باید مشخص شود موضوع معامله «سهم مشاع» است یا بخش مشخصی از زمین.
قبوض، قولنامههای قدیمی و شهادت همسایگان میتوانند قرینه باشند، اما معمولاً جای سند رسمی و استعلام از مراجع ذیصلاح را نمیگیرند. همچنین پرداخت عوارض یا صدور مجوز ساخت، بهتنهایی مالکیت کوچه را ثابت نمیکند.
ابتدا باید پلاک ثبتی و مالک رسمی مشخص شود. سپس کارشناس نقشهبردار حدود واقعی را با سند تطبیق میدهد و وضعیت معبر از شهرداری یا مرجع محلی استعلام میشود. پس از روشن شدن مالکیت، قرارداد باید دقیقاً سهم، حدود، حق عبور، نحوه استفاده و مسئولیت هزینههای نگهداری را بیان کند. برای انتقال رسمی نیز مراجعه به دفترخانه و پرداخت هزینههای قانونی لازم است.
در فروش قسمتی از کوچه درج عباراتی مانند «بخشی از کوچه به عرض تقریبی» بدون نقشه و مشخصات ثبتی، خطر اختلاف و بیاعتباری قرارداد را افزایش میدهد. بهتر است پیش از پرداخت وجه، نظر وکیل یا کارشناس ثبتی دریافت شود.
فرض کنید یکی از چهار مالک یک مجتمع، بدون رضایت دیگران، فروش قسمتی از کوچه مشاع را به شخصی خارج از مجتمع انجام دهد و خریدار در آن قسمت دیوار بسازد. سایر مالکان میتوانند با ارائه سند مشاع، نقشه و مدارک حق عبور، نسبت به اعتبار انتقال در حدود حقوق خود اعتراض کنند و رفع مانع یا جلوگیری از مزاحمت را بخواهند. نتیجه دعوا به عمومی یا خصوصی بودن گذر، مفاد سند و میزان اختیار فروشنده بستگی دارد و صرف ادعای مالکیت، نتیجه قطعی ایجاد نمیکند.
اگر خطر انتقال یا ساختوساز فوری وجود دارد، جمعآوری اسناد، تهیه گزارش کارشناس و ثبت اعتراض رسمی اهمیت دارد. بسته به موضوع، دعوا میتواند درباره اثبات مالکیت، رفع مزاحمت، ممانعت از حق، ابطال یا بیاعتباری معامله و اعاده وضع سابق مطرح شود. مرجع صالح نیز با توجه به نوع خواسته و محل وقوع ملک تعیین میشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی تلفنی رایگان قوه قضاییه را ببینید.
فروش قسمتی از کوچه بدون احراز مالکیت و وضعیت معبر، معاملهای پرریسک است. عمومی بودن کوچه، مشاع بودن زمین، حق عبور شرکا و حدود سند باید پیش از امضا بررسی شود؛ زیرا قرارداد عادی یا تصرف طولانی، لزوماً مالکیت قابل انتقال ایجاد نمیکند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل طلاق در تهرانپارس را ببینید.