پس از فوت یکی از مالکان ملک مشاع، آیا سهم او از بین میرود یا به دیگری منتقل میشود؟ پاسخ روشن است: در فوت شریک ملک مشاع، سهم متوفی از بین نمیرود، بلکه پس از تعیین ورثه و انجام تشریفات قانونی، به آنان منتقل میشود؛ بنابراین ملک همچنان مشاع باقی میماند، مگر اینکه ورثه و سایر شرکا برای افراز، تقسیم یا فروش آن اقدام کنند. میزان سهم هر وارث نیز به گواهی انحصار وراثت، وصیت معتبر و مقررات ارث بستگی دارد.
با فوت شریک، مالکیت سهم او به صورت قهری به ورثه منتقل میشود؛ اما برای شناسایی رسمی وراث، معمولاً دریافت گواهی انحصار وراثت ضروری است. اگر متوفی بدهی یا وصیت مؤثر داشته باشد، ابتدا باید وضعیت دیون و وصیت تا حدود قانونی بررسی شود. سپس سهم باقیمانده میان وراث تقسیم میشود. ورثه در برابر سایر شرکا، مالک جدید محسوب میشوند و نمیتوان بدون رضایت آنان درباره سهمشان تصمیم گرفت. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی ارث را ببینید.
نکته مهم این است که انتقال سهم به ورثه، به معنای انتقال قطعهای مشخص از ملک نیست. هر وارث در تمام اجزای ملک، به نسبت سهم خود مالک مشاع خواهد بود. برای تبدیل این مالکیت به بخش مشخص، باید افراز انجام شود یا همه مالکان درباره تقسیم توافق کنند. چنانچه ملک قابل افراز نباشد، ممکن است فروش کل ملک و تقسیم بهای آن مطرح شود.
مدارک دقیق با توجه به نوع اقدام متفاوت است، اما معمولاً اسناد زیر اهمیت دارد:
پیش از هر اقدامی باید از اداره ثبت درباره وضعیت سند، بازداشت، رهن، حدود ملک و امکان افراز استعلام شود. ناقص بودن مدارک یا اختلاف در مشخصات وراث میتواند روند کار را طولانی کند.
هر وارث، پس از احراز مالکیت و رعایت تشریفات لازم، اصولاً میتواند سهم مشاع خود را منتقل کند؛ اما فروش سهم مشاع با فروش یک قسمت معین از ملک تفاوت دارد. خریدار، مالک همان سهم مشاع میشود و حق تصرف اختصاصی در بخش مشخصی از ملک را ندارد. همچنین اگر معامله نسبت به کل ملک انجام شود، رضایت همه مالکان یا داشتن اختیار قانونی از سوی آنان لازم است.
در فوت شریک ملک مشاع، یکی از اشتباهات رایج این است که یکی از ورثه بدون اجازه دیگران کل ملک را اجاره دهد، بفروشد یا در آن ساختوساز کند. چنین اقدامی ممکن است نسبت به سهم خود شخص معتبر باشد، اما درباره سهم سایر مالکان آثار قانونی ندارد و میتواند موجب مسئولیت و طرح دعوا شود.
فرض کنید علی و رضا هرکدام مالک نیمی از یک خانه باشند و علی فوت کند. پس از صدور گواهی انحصار وراثت، همسر و فرزندان علی مالک سهم او میشوند. رضا نمیتواند به تنهایی کل خانه را بفروشد؛ اما میتواند درباره سهم خود تصمیم بگیرد یا از ورثه بخواهد برای افراز یا فروش توافق کنند. در این مثال، فوت شریک ملک مشاع باعث انتقال سهم علی به ورثه شده، نه انتقال خودکار خانه به رضا. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی حضوری را ببینید.
ابتدا باید مذاکره و تنظیم توافق مکتوب درباره اداره، اجاره، تقسیم یا فروش ملک بررسی شود. در صورت نبود توافق، بسته به موضوع، مراجعه به اداره ثبت یا دادگاه صالح برای افراز، فروش ملک مشاع، مطالبه اجرتالمثل یا رفع تصرف ممکن است ضرورت پیدا کند. انتخاب مسیر درست به وضعیت ثبتی ملک، قابل افراز بودن آن و نوع اختلاف بستگی دارد. پیش از امضای هر توافق یا معامله، بررسی سند و مشورت با وکیل متخصص میتواند از انتقال نادرست و دعاوی بعدی جلوگیری کند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل ملکی در اسلامشهر را ببینید.