آیا صرف داشتن یک برات پرداختنشده برای محکومیت صادرکننده یا ظهرنویس کافی است؟ خیر؛ ماده 269 قانون تجارت مقرر میکند که دادگاه بدون درخواست دارنده برات نمیتواند صادرکننده و ظهرنویس را به پرداخت وجه برات محکوم کند. بنابراین، دارنده باید خواسته خود را بهطور روشن در دادخواست مطرح کند و اسناد و تشریفات لازم برای اثبات حق رجوع را نیز رعایت نماید.
مفاد این ماده ناظر بر حدود رسیدگی دادگاه و اصل درخواست ذینفع است. به بیان ساده، دادگاه نمیتواند رأساً و بدون آنکه دارنده برات چنین خواستهای را مطرح کرده باشد، حکم پرداخت وجه را علیه مسئولان برات صادر کند. این حکم با اصل رسیدگی در حدود خواسته ارتباط دارد؛ یعنی دادگاه باید بر اساس ادعا، خواسته و دلایل ارائهشده تصمیم بگیرد.
البته ماده 269 بهتنهایی مسئولیت صادرکننده یا ظهرنویس را ایجاد نمیکند. مبنای مسئولیت آنان، مقررات مربوط به برات، امضا، ظهرنویسی، قبول یا عدم پرداخت و سایر شرایط قانونی است. این ماده بیشتر بیان میکند که استفاده از این مسئولیت باید با مطالبه صریح دارنده در مرجع قضایی همراه باشد.
دارنده برات باید ابتدا مشخص کند از چه شخص یا اشخاصی مطالبه وجه دارد و مبنای مسئولیت هر یک چیست. در عمل، مدارک زیر اهمیت زیادی دارند:
صرف ارائه تصویر برات یا ادعای شفاهی، همیشه برای اثبات حق کافی نیست. اصالت امضا، پیوستگی ظهرنویسیها، تاریخ سررسید، نحوه واخواست و رعایت مهلتهای قانونی میتواند در نتیجه دعوا اثرگذار باشد.
در دادخواست باید مبلغ مورد مطالبه، مشخصات مسئولان، مبنای تعهد و خسارتهای مورد درخواست بهصورت شفاف درج شود. اگر دارنده قصد دارد علیه صادرکننده و ظهرنویس بهطور همزمان اقدام کند، باید این موضوع در بخش خواسته و شرح دادخواست تصریح شود. استناد به ماده 269 قانون تجارت زمانی مفید است که ارتباط آن با خواسته، یعنی مطالبه وجه برات از مسئولان، بهدرستی توضیح داده شود.
همچنین باید تفاوت میان مطالبه وجه برات و مطالبه خسارت تأخیر تأدیه را در نظر گرفت. پذیرش هر یک از این خواستهها به اسناد، شرایط قانونی، زمان مطالبه و تشخیص دادگاه بستگی دارد و نمیتوان نتیجه را تنها با ذکر شماره ماده قطعی دانست.
فرض کنید «الف» براتی را در وجه «ب» صادر کرده و «ب» آن را به «ج» ظهرنویسی کرده است. در سررسید، وجه برات پرداخت نمیشود و «ج» پس از انجام اقدامات لازم، دادخواستی علیه «الف» و «ب» تقدیم میکند. در این وضعیت، ماده 269 قانون تجارت مانع رسیدگی نیست؛ زیرا دارنده صریحاً پرداخت وجه را از مسئولان مطالبه کرده است. دادگاه سپس اصالت برات، امضاها، ظهرنویسی، رعایت تشریفات و مهلتهای قانونی را بررسی میکند. اگر یکی از این عناصر اثبات نشود، ممکن است مسئولیت برخی اشخاص پذیرفته نشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل رایگان مشاوره حقوقی را ببینید.
یکی از اشتباهات، تصور این است که این ماده دادگاه را مکلف به محکومیت صادرکننده و ظهرنویس میکند؛ در حالی که ماده فقط بر لزوم وجود درخواست دارنده تأکید دارد. اشتباه دیگر، بیتوجهی به واخواست، مهلتهای قانونی یا تفاوت مسئولیت اشخاص امضاکننده است. بنابراین، پیش از طرح دعوا باید زنجیره انتقال برات و وضعیت هر امضا بررسی شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل برای مشاوره تلفنی را ببینید.
ماده 269 قانون تجارت بر یک قاعده مهم دادرسی تأکید دارد: دادگاه بدون درخواست دارنده برات نمیتواند صادرکننده و ظهرنویس را به پرداخت وجه محکوم کند. با این حال، موفقیت دعوا بهطور همزمان به اصالت سند، سمت خواهان، رعایت تشریفات و اثبات مسئولیت هر شخص وابسته است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل در دیلمان را ببینید.