آخرین به‌روزرسانی ۱۴۰۵/۰۶/۲۸ (شنبه - ۲۸ شهریور ۱۴۰۵)

ماده 27 قانون جوانی جمعیت به مادران شاغل دارای فرزند زیر شش سال اجازه می‌دهد از دستگاه اجرایی محل خدمت خود درخواست دورکاری کنند و دستگاه‌های اجرایی مشمول، مکلف به موافقت با این درخواست هستند. بنابراین، ماده 27 قانون جوانی جمعیت برای مادرانی کاربرد دارد که در یکی از دستگاه‌های اجرایی مشمول فعالیت می‌کنند؛ اما به‌خودی‌خود همه کارفرمایان بخش خصوصی را ملزم به پذیرش دورکاری نمی‌کند.

برای مثال، مادری که کارمند یک اداره دولتی است و فرزند چهار ساله دارد، می‌تواند درخواست کتبی دورکاری خود را به واحد منابع انسانی یا مقام مسئول ارائه کند. اگر دستگاه مشمول قانون باشد و مانع قانونی یا اجرایی موجهی وجود نداشته باشد، مخالفت کلی و بدون دلیل با درخواست او قابل اعتراض است. البته دورکاری به معنای حذف وظایف شغلی، کاهش الزامات اداری یا دریافت حقوق بدون انجام کار نیست.

مقرره مورد بحث با هدف حمایت از مادران شاغل و ایجاد امکان هماهنگی میان مسئولیت خانوادگی و وظایف اداری تصویب شده است. بر اساس این حکم، دستگاه‌های اجرایی موضوع ماده ۲۹ قانون برنامه ششم توسعه، در صورت درخواست مادران شاغل دارای فرزند زیر شش سال، باید با دورکاری آنان موافقت کنند.

سه شرط اصلی برای استفاده از این امتیاز وجود دارد: نخست، متقاضی باید مادر شاغل باشد؛ دوم، فرزند او در زمان درخواست کمتر از شش سال داشته باشد؛ و سوم، محل اشتغال او در یکی از دستگاه‌های اجرایی مشمول قرار گیرد. تشخیص این موضوع که یک مجموعه در دایره دستگاه‌های مشمول قرار دارد یا خیر، با توجه به ساختار حقوقی، نوع استخدام و قوانین حاکم بر آن دستگاه انجام می‌شود.

دورکاری در این ماده یک شیوه انجام وظیفه است، نه مرخصی یا معافیت از کار. کارمند همچنان باید ساعات کاری، وظایف محوله، مهلت انجام امور، محرمانگی اطلاعات و دستورهای اداری قانونی را رعایت کند. دستگاه نیز می‌تواند نحوه گزارش‌دهی، دسترسی به سامانه‌ها، زمان پاسخ‌گویی و چگونگی ارزیابی عملکرد را مشخص کند.

مخاطب اصلی این حکم، مادران شاغلی هستند که رابطه استخدامی یا کاری آنان با یک دستگاه اجرایی مشمول برقرار است. تفاوتی ندارد که مادر کارمند رسمی، پیمانی یا در وضعیت استخدامی دیگری باشد؛ با این حال، نوع رابطه استخدامی ممکن است در تشخیص دستگاه مشمول، نحوه ثبت درخواست و شیوه اجرای دورکاری اثر داشته باشد.

فرزند باید هنگام ارائه درخواست، کمتر از شش سال داشته باشد. بهتر است متقاضی تصویر شناسنامه خود و فرزند را به درخواست پیوست کند تا سن فرزند برای واحد اداری روشن باشد. در صورت داشتن چند فرزند، وجود یک فرزند زیر شش سال می‌تواند مبنای درخواست باشد؛ اما ادامه بهره‌مندی از دورکاری تا زمانی قابل استناد است که شرط سنی مقرر وجود داشته باشد.

این حکم اصولاً درباره مادر شاغل و فرزند اوست و نباید آن را با امتیازهای مربوط به پدران، سرپرستان خانوار، کارکنان بخش خصوصی یا مقررات خاص مربوط به معلولیت و بیماری اشتباه گرفت. ممکن است قوانین دیگری برای این گروه‌ها وجود داشته باشد، اما مبنای هر درخواست باید جداگانه بررسی شود.

یکی از مهم‌ترین نکات عملی در اجرای ماده 27 قانون جوانی جمعیت، تشخیص محل اشتغال است. دستگاه‌های دولتی و نهادهای عمومی که مشمول مقررات استخدامی و بودجه‌ای دولت هستند، معمولاً در بررسی این موضوع در اولویت قرار می‌گیرند؛ اما هر شرکت، مؤسسه یا مجموعه‌ای که با دولت همکاری دارد، الزاماً دستگاه اجرایی مشمول محسوب نمی‌شود.

در بخش خصوصی، اصل بر این است که رابطه میان کارگر و کارفرما تابع قرارداد کار، آیین‌نامه‌های داخلی و مقررات قانون کار باشد. بنابراین، یک کارمند شرکت خصوصی نمی‌تواند صرفاً با استناد به این ماده، کارفرما را بدون بررسی سایر مقررات به پذیرش دورکاری ملزم کند. در چنین شرایطی، بهترین راه، مذاکره و تنظیم توافق کتبی درباره محل انجام کار، ساعات پاسخ‌گویی و نحوه ارزیابی عملکرد است.

همچنین عنوان شغلی به‌تنهایی تعیین‌کننده امکان دورکاری نیست. برخی مشاغل مانند امور اداری، کارشناسی، پشتیبانی سامانه‌ای و فعالیت‌های قابل انجام از راه دور، ظرفیت بیشتری برای اجرای این شیوه دارند. در مقابل، مشاغلی که به حضور مستمر، خدمت‌رسانی حضوری، نگهداری تجهیزات یا ارتباط مستقیم با ارباب‌رجوع نیاز دارند، ممکن است با محدودیت اجرایی روبه‌رو شوند. این محدودیت باید واقعی، مرتبط با وظایف شغلی و قابل توضیح باشد.

درخواست بهتر است به صورت کتبی و از مسیر اداری رسمی ثبت شود. تحویل شفاهی درخواست، در صورت بروز اختلاف، اثبات موضوع را دشوار می‌کند. متقاضی باید در متن درخواست، مشخصات استخدامی، واحد محل خدمت، مشخصات فرزند، سن فرزند و مدت پیشنهادی دورکاری را بیان کند.

• درخواست را خطاب به مقام مسئول دستگاه یا واحد منابع انسانی تنظیم کنید.
• تصویر مدارک هویتی و مدرک مربوط به فرزند را پیوست کنید.
• درخواست را از طریق دبیرخانه، سامانه مکاتبات اداری یا روش رسمی دستگاه ثبت کنید.
• شماره ثبت، تاریخ تحویل و تصویر درخواست را نزد خود نگه دارید.
• در صورت موافقت، درباره ساعات کار، نحوه حضور احتمالی و شیوه گزارش‌دهی، ابلاغ کتبی دریافت کنید.

در متن درخواست لازم نیست از ادبیات پیچیده استفاده شود. کافی است متقاضی با اشاره به حکم قانونی، وضعیت خود را توضیح دهد و اعلام کند که آمادگی دارد وظایف محوله را طبق برنامه دستگاه و از طریق بسترهای مورد تأیید انجام دهد. درخواست دورکاری نامحدود و بدون تعیین نحوه ارتباط، ممکن است از نظر اداری ناقص تلقی شود.

مدارک مورد نیاز ممکن است در دستگاه‌های مختلف متفاوت باشد، اما معمولاً ارائه درخواست کتبی، تصویر کارت ملی، صفحه مشخصات شناسنامه مادر، صفحه مشخصات فرزند و مدرک نشان‌دهنده رابطه استخدامی یا محل خدمت کفایت می‌کند. اگر متقاضی پیش‌تر درخواست مشابهی داده یا از سوی دستگاه پاسخ دریافت کرده است، نسخه آن پاسخ نیز باید نگهداری شود.

اگر دستگاه ادعا کند که امکان دورکاری وجود ندارد، بهتر است دلیل آن را به صورت مکتوب مطالبه کنید. پاسخ کتبی مشخص می‌کند که مخالفت بر اساس ماهیت شغل، نبود امکانات فنی، محرمانگی اطلاعات، ضرورت حضور یا صرفاً یک تصمیم کلی و غیرمستند انجام شده است. این تفاوت در مرحله اعتراض اهمیت زیادی دارد.

نخستین اقدام، ثبت اعتراض داخلی است. متقاضی می‌تواند خطاب به مقام بالاتر، مدیر منابع انسانی، هسته گزینش اداری در صورت ارتباط موضوع یا واحد بازرسی دستگاه، درخواست بررسی مجدد کند. در این مرحله باید به تاریخ درخواست قبلی، شرایط سنی فرزند و دلیل مخالفت اشاره شود و تصویر مستندات ضمیمه شود.

اگر پاسخ دستگاه همچنان منفی باشد یا اصلاً پاسخی داده نشود، امکان طرح موضوع در مراجع نظارتی و اداری صالح بررسی می‌شود. برای اعتراض به تصمیم یا اقدام یک دستگاه دولتی، معمولاً دیوان عدالت اداری از مراجع مهم رسیدگی است؛ با این حال، صلاحیت دقیق مرجع به نوع دستگاه، ماهیت تصمیم و خواسته متقاضی بستگی دارد.

در دادخواست یا شکایت اداری باید خواسته به صورت روشن بیان شود؛ برای نمونه، الزام دستگاه به بررسی درخواست دورکاری و اتخاذ تصمیم منطبق با قانون، یا اعتراض به تصمیم مکتوب رد درخواست. ضمیمه کردن درخواست اولیه، رسید ثبت، پاسخ دستگاه، مدارک هویتی و مدرک سن فرزند اهمیت زیادی دارد. اگر مهلت قانونی خاصی برای اعتراض به تصمیم ابلاغ‌شده وجود داشته باشد، باید از تاریخ ابلاغ محاسبه شود و نباید ثبت اعتراض به تأخیر بیفتد.

استناد به ماده 27 قانون جوانی جمعیت زمانی مؤثرتر است که متقاضی بتواند سه موضوع را ثابت کند: مشمول بودن دستگاه، وجود فرزند زیر شش سال و ثبت رسمی درخواست. صرف بیان اینکه نگهداری از کودک دشوار است، بدون ارائه مدارک و رعایت مسیر اداری، معمولاً برای پیگیری حقوقی کافی نیست.

خیر. این حکم، حق درخواست و الزام دستگاه مشمول به موافقت را ایجاد می‌کند، اما اجرای آن باید با وظایف شغلی، امکانات فنی، امنیت اطلاعات و مقررات اداری هماهنگ باشد. دورکاری نباید به ترک خدمت، غیبت یا خودداری از پاسخ‌گویی تبدیل شود.

دستگاه می‌تواند چارچوب اجرایی تعیین کند؛ برای مثال، کارمند را ملزم به حضور دوره‌ای برای جلسات ضروری، استفاده از سامانه مشخص، ثبت گزارش روزانه یا رعایت ساعت پاسخ‌گویی کند. چنین الزامات اجرایی، در صورتی که با اصل دورکاری تعارض نداشته باشد، به‌طور معمول قابل اعمال است.

آیا کارمند شرکت خصوصی می‌تواند به این ماده استناد کند؟

صرف اشتغال در شرکت خصوصی، موجب شمول خودکار این حکم نمی‌شود. ابتدا باید مشخص شود شرکت از نظر حقوقی در شمار دستگاه‌های اجرایی مشمول قرار می‌گیرد یا خیر. اگر شرکت خصوصی مستقل باشد، دورکاری معمولاً نیازمند توافق با کارفرما و تنظیم شرایط در قرارداد یا الحاقیه قرارداد است.

آیا برای ثبت درخواست، ارائه گواهی پزشکی کودک لازم است؟

خیر، شرط اصلی این حکم داشتن فرزند زیر شش سال است و بیماری کودک، شرط عمومی استفاده از آن محسوب نمی‌شود. با این حال، دستگاه ممکن است برای تکمیل پرونده اداری، مدارک هویتی و اطلاعات مربوط به فرزند را مطالبه کند.

آیا مادر می‌تواند تمام روزهای هفته دورکار باشد؟

میزان و برنامه دورکاری باید با وظایف شغلی و مقررات داخلی دستگاه هماهنگ شود. اصل حکم، موافقت با درخواست دورکاری است، اما شیوه اجرا می‌تواند تمام‌وقت، ترکیبی یا همراه با حضورهای ضروری باشد؛ به‌ویژه در مشاغلی که بخشی از وظایف نیازمند حضور فیزیکی است.

اگر فرزند در زمان درخواست پنج سال و یازده ماهه باشد، درخواست قابل طرح است؟

بله، معیار، وجود شرط سنی در زمان درخواست و اجرای آن است. با نزدیک شدن کودک به شش سال، بهتر است متقاضی درخواست را سریع و رسمی ثبت کند. ادامه دورکاری پس از زوال شرط سنی، ممکن است نیازمند توافق یا مجوز جداگانه باشد.

اگر دستگاه هیچ پاسخی به درخواست ندهد، آیا سکوت به معنای موافقت است؟

سکوت دستگاه را نباید بدون بررسی مقررات، موافقت تلقی کرد. متقاضی باید از طریق دبیرخانه یا سامانه رسمی، پیگیری کتبی انجام دهد و در صورت استمرار بی‌پاسخی، موضوع را از مسیر بازرسی یا مرجع اداری صالح دنبال کند.

ماده 27 قانون جوانی جمعیت یکی از حمایت‌های شغلی برای مادران دارای فرزند خردسال است و هدف آن، فراهم کردن امکان انجام کار از راه دور در دستگاه‌های اجرایی مشمول است. برای استفاده مؤثر از این حق، باید ابتدا مشمول بودن محل کار و شرط سنی فرزند احراز شود، سپس درخواست همراه با مدارک از مسیر رسمی ثبت و رسید آن نگهداری شود.

در صورت مخالفت، مطالبه دلیل کتبی، اعتراض داخلی و در صورت نیاز مراجعه به مرجع اداری صالح، مسیر منطقی پیگیری است. مهم‌ترین نکته این است که دورکاری با مرخصی تفاوت دارد و مادر شاغل همچنان باید وظایف، ساعات پاسخ‌گویی و الزامات شغلی خود را رعایت کند. اجرای دقیق حکم، علاوه بر آگاهی از قانون، به مستندسازی درخواست و پیگیری منظم اداری وابسته است.