اگر شخصی بدون اجازه شما امضایتان را روی قرارداد، چک، رسید، وکالتنامه یا هر سند دیگری درج کرده است، باید با ارائه مدارک و اصل سند به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه و شکایت کیفری خود را با عنوان جعل و در صورت استفاده از سند، استفاده از سند مجعول، ثبت کنید. متن شکایت بابت جعل امضا باید علاوه بر شرح دقیق ماجرا، مشخصات سند، زمان و محل اطلاع از جعل، آثار زیانبار آن و درخواست ارجاع موضوع به کارشناسی رسمی را دربر بگیرد. برای تنظیم متن شکایت بابت جعل امضا، صرف ادعای «این امضا متعلق به من نیست» کافی نیست و بهتر است دلایل، نمونه امضاهای مسلمالصدور و اصل سند نیز معرفی شود.
برای مثال، فرض کنید پس از مراجعه به بانک یا یک شرکت متوجه میشوید قراردادی به نام شما وجود دارد که در آن، امضایی شبیه امضای شما درج شده است. در چنین وضعی ابتدا از تحویل اصل سند به طرف مقابل خودداری کنید، از آن تصویر تهیه کنید، مشخصات افرادی را که از سند استفاده کردهاند یادداشت نمایید و سپس شکایت خود را ثبت کنید. اگر احتمال انتقال مال، برداشت وجه یا اجرای تعهد وجود دارد، موضوع فوریت بیشتری پیدا میکند و باید همزمان برای جلوگیری از ادامه آثار سند نیز اقدام شود.
جعل امضا معمولاً به معنای ساختن، تغییر دادن یا تقلید امضای شخص دیگر با هدف ایجاد یک نوشته یا سند خلاف واقع است؛ بهگونهای که سند ظاهری معتبر پیدا کند و بتواند برای شخصی حق، تعهد یا منفعت ایجاد کند. ممکن است امضا با دستخط مشابه، کپی، اسکن، چاپ، انتقال از سند دیگر یا روشهای فنی درج شده باشد. تشخیص اینکه رفتار انجامشده از نظر کیفری جعل محسوب میشود یا خیر، به نوع سند، شیوه ساخت آن، قصد مرتکب و آثار استفاده از سند بستگی دارد.
در قوانین کیفری، جعل اسناد رسمی و اسناد عادی احکام یکسانی ندارند. همچنین اگر فردی سند جعلی را خودش جعل نکرده باشد اما با علم به جعلی بودن از آن استفاده کند، رفتار او میتواند عنوان کیفری جداگانهای داشته باشد. بنابراین در زمان ثبت شکایت، نباید بدون توجه به جزئیات، فقط یک عنوان کلی بنویسید. شرح دقیق اینکه چه کسی سند را ارائه کرده، سند در کجا استفاده شده و شما چگونه از آن مطلع شدهاید، برای رسیدگی اهمیت زیادی دارد.
از مقایسه شخصی امضاها و اعلام قطعی نتیجه کارشناسی خودداری کنید. کارشناسی خط و امضا معمولاً با بررسی اصل سند، کیفیت جوهر یا چاپ، ترتیب خطگذاری، فشار قلم، تداوم خطوط، لرزش، مکث و نمونههای تطبیقی انجام میشود. تصویر بیکیفیت یا تصویر فشردهشده در پیامرسان ممکن است برای کارشناسی کافی نباشد؛ به همین دلیل درخواست دسترسی کارشناسی به اصل سند اهمیت دارد.
شکایت کیفری معمولاً از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و برای دادسرای صالح ارسال میشود. صلاحیت محلی میتواند با محل وقوع جعل، محل استفاده از سند یا محل کشف جرم ارتباط داشته باشد و در برخی پروندهها تشخیص مرجع صالح به عهده مقام قضایی است. اگر موضوع در حوزهای تخصصی مانند جرایم رایانهای، اسناد بانکی یا معاملات ملکی رخ داده باشد، ممکن است برای انجام تحقیقات به مرجع تخصصی مربوط ارجاع شود.
پس از ثبت شکواییه، پرونده ممکن است برای تحقیقات مقدماتی، احضار طرفین، دریافت توضیح از شهود، استعلام از بانک یا سازمان مربوط و ارجاع به کارشناس بررسی شود. شاکی باید در مهلتهای تعیینشده حاضر شود و مدارک خود را ارائه کند. اگر سند در پرونده دیگری وجود دارد، شماره پرونده و شعبه رسیدگیکننده را اعلام کنید تا امکان مطالبه یا ملاحظه آن فراهم شود.
ثبت شکایت بهتنهایی باعث بیاعتباری فوری سند نمیشود. اگر سند برای انتقال مال، اجرای تعهد یا مطالبه وجه استفاده شده باشد، بسته به وضعیت پرونده ممکن است نیاز به طرح دعوای حقوقی مانند اعلام بطلان یا بیاعتباری سند، ابطال معامله، توقف عملیات اجرایی یا مطالبه خسارت نیز وجود داشته باشد. انتخاب این اقدام به نوع سند و مرحلهای که پرونده در آن قرار دارد بستگی دارد.
در ادامه، یک نمونه متن شکایت بابت جعل امضا ارائه میشود که باید بر اساس واقعیت پرونده، نوع سند و اطلاعات اشخاص تکمیل و از درج مطالب نادرست یا حدسی در آن خودداری شود.
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان محل وقوع جرم
موضوع: شکایت از بابت جعل امضا و استفاده از سند مجعول
شاکی: نام و نام خانوادگی، کد ملی، نشانی، شماره تماس
مشتکیعنه: نام و نام خانوادگی در صورت اطلاع، نشانی و شماره تماس؛ در غیر این صورت، شخص یا اشخاص ناشناس
شرح شکایت: اینجانب به استحضار میرسانم در تاریخ تقریبی ........ از وجود سندی به شماره ........ مورخ ........ با عنوان ........ مطلع شدم. سند مذکور در ........ توسط آقای/خانم ........ ارائه یا مورد استفاده قرار گرفته و در آن امضایی منتسب به اینجانب درج شده است؛ در حالی که اینجانب سند یادشده را امضا نکردهام و هیچگونه اجازهای برای درج، ساخت یا استفاده از امضای خود ندادهام. امضای درجشده از نظر شکل، نحوه نگارش، فشار قلم و سایر ویژگیها با امضاهای واقعی اینجانب مطابقت ندارد.
سند مورد اشاره در ........ برای ........ استفاده شده و این اقدام موجب ورود ضرر و ایجاد خطر ........ برای اینجانب شده است. اصل سند در اختیار ........ قرار دارد و تصویر یا رونوشت آن به پیوست تقدیم میشود. همچنین نمونه امضاهای واقعی اینجانب در مدارک ........ موجود است و تقاضا دارم دستور لازم برای مطالبه اصل سند، ارجاع موضوع به کارشناس رسمی تشخیص اصالت خط و امضا، تحقیق از شهود، استعلام از مرجع نگهدارنده سند و انجام سایر تحقیقات ضروری صادر شود.
با توجه به مراتب، تقاضای تعقیب کیفری مرتکب یا مرتکبان بابت جعل امضا و در صورت احراز، استفاده از سند مجعول، شناسایی سایر اشخاص مرتبط، جلوگیری از ادامه استفاده از سند و حفظ حقوق اینجانب را دارم. حق مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم و طرح دعوای حقوقی مرتبط را نیز برای خود محفوظ میدانم.
دلایل و پیوستها:
نام و امضا
تاریخ: ........
برای ثبت شکایت، کارت ملی و اطلاعات هویتی شاکی، مشخصات احتمالی مشتکیعنه، نشانی محل وقوع موضوع، تصویر سند و دلایل موجود لازم است. هزینه ثبت شکواییه و خدمات قضایی طبق تعرفههای جاری دریافت میشود و مبلغ کارشناسی نیز ثابت نیست؛ زیرا به نوع بررسی، تعداد اسناد، تعداد نمونهها و نظر مرجع ارجاعدهنده بستگی دارد. معمولاً هزینه کارشناسی از سوی مرجع قضایی مطالبه میشود و پرداخت نشدن آن در مهلت مقرر میتواند روند بررسی را متوقف یا با مشکل مواجه کند.
اگر اصل سند نزد طرف مقابل یا یک اداره، بانک، دفترخانه یا شرکت باشد، این موضوع را در شکواییه ذکر کنید و از مقام قضایی بخواهید اصل آن مطالبه شود. کارشناسی بر اساس تصویر ممکن است محدودیت داشته باشد و طرف مقابل نیز میتواند نسبت به نظریه کارشناسی اعتراض کند. در صورت اعتراض مؤثر، پرونده ممکن است برای بررسی تکمیلی یا کارشناسی در سطح بالاتر ارجاع شود.
بله، نداشتن اصل سند مانع ثبت شکایت نیست. باید توضیح دهید اصل سند در اختیار چه شخص یا نهادی قرار دارد و تصویر، رونوشت، شماره، تاریخ و محل استفاده آن را ارائه کنید. سپس میتوانید درخواست کنید اصل سند برای بررسی و کارشناسی مطالبه شود.
میتوانید شکایت را علیه شخص یا اشخاص ناشناس ثبت کنید و تمام اطلاعاتی را که به شناسایی مرتکب کمک میکند بنویسید؛ مانند نام ارائهدهنده سند، شماره تماس، محل کار، حساب بانکی، دوربین محل یا نشانی سازمانی که سند در آن استفاده شده است. درج اطلاعات ناقص بهتر از نسبت دادن جرم بدون دلیل به فرد مشخص است.
در بسیاری از پروندهها کارشناسی خط و امضا دلیل مهمی برای تشخیص اصالت است، اما مقام قضایی همه دلایل را در کنار هم بررسی میکند. اقرار، شهادت، مکاتبات، نحوه دسترسی به سند، سوابق معاملاتی و قرائن فنی نیز میتوانند در تصمیمگیری مؤثر باشند.
شماره پرونده، شعبه، تاریخ ارائه سند و نام شخص ارائهدهنده را در شکواییه درج کنید و فوراً به همان مرجع اطلاع دهید که نسبت به اصالت سند اعتراض دارید. همچنین در صورت وجود خطر انتقال مال یا پرداخت وجه، درباره اقدام حقوقی و درخواست جلوگیری از آثار سند با مشاور حقوقی یا وکیل بررسی کنید.
در صورت اثبات جرم و وجود رابطه میان رفتار مرتکب و زیان واردشده، امکان مطالبه خسارت مادی و در موارد قابل پذیرش، خسارت معنوی وجود دارد. زیان باید تا حد امکان با اسناد، رسیدها، قراردادها، گزارش بانکی یا سایر مدارک قابل اثبات باشد. مطالبه خسارت ممکن است در قالب دعوای جداگانه یا در چارچوب مقررات مربوط به ضرر و زیان ناشی از جرم پیگیری شود.
مهلت و آثار گذشت زمان به نوع جرم، خصوصی یا عمومی بودن عنوان اتهام، تاریخ اطلاع و شرایط پرونده بستگی دارد و نمیتوان برای همه پروندهها یک مهلت یکسان اعلام کرد. با این حال، بهتر است بلافاصله پس از اطلاع از جعل اقدام کنید تا اصل سند، سوابق اداری، دادههای بانکی و امکان دسترسی به شاهدان از بین نرود.
برای پیگیری جعل امضا، ابتدا اصل یا رونوشت سند را حفظ کنید، نمونه امضاهای واقعی و سایر دلایل را جمعآوری نمایید و سپس شکایت خود را از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید. متن شکایت بابت جعل امضا باید دقیق، مستند و بدون اتهامزنی بیدلیل باشد و در آن، مشخصات سند، نحوه اطلاع از جعل، شخص استفادهکننده، آثار زیانبار و درخواست کارشناسی صریحاً ذکر شود. اگر سند برای انتقال مال یا ایجاد بدهی به کار رفته است، علاوه بر مسیر کیفری، بررسی اقدامات حقوقی فوری نیز ضروری است.