چگونه میتوان مبلغ خسارت دیرکرد یک چک برگشتی را بهدرستی تعیین کرد؟ محاسبه تاخیر تادیه چک برگشتی رقم ثابتی ندارد و بر اساس مبلغ اصل چک، تاریخ سررسید، تاریخ پرداخت و شاخصهای اعلامی بانک مرکزی انجام میشود؛ بنابراین بدون این اطلاعات، اعلام عدد دقیق ممکن نیست. در دعاوی مربوط به چک، اصل بدهی معمولاً از تاریخ سررسید تا زمان وصول، مشمول خسارت تأخیر تأدیه قرار میگیرد.
مبنای عمومی مطالبه خسارت تأخیر تأدیه، شرایط مقرر در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی است؛ از جمله وجود دین پولی، مطالبه طلبکار، امتناع یا تأخیر بدهکار و تغییر شاخص قیمت. با این حال، درباره چک، رأی وحدت رویه شماره ۸۱۲ هیئت عمومی دیوان عالی کشور اهمیت ویژهای دارد و مبدأ محاسبه خسارت را تاریخ سررسید چک میداند، نه صرفاً تاریخ طرح دادخواست یا مطالبه رسمی. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل چک را ببینید.
فرمول متداول چنین است: مبلغ اصل چک ضربدر شاخص زمان پرداخت، تقسیم بر شاخص زمان سررسید؛ سپس مبلغ اصل چک از حاصل کم میشود. به بیان ساده، خسارت برابر با افزایش متناسب شاخص در فاصله سررسید تا پرداخت است. اگر چک در چند مرحله پرداخت شده باشد، محاسبه باید برای هر بخش و تا تاریخ همان پرداخت جداگانه انجام شود.
گواهی عدم پرداخت، دلیل مهمی برای اثبات برگشت چک است، اما بهتنهایی همیشه همه جزئیات رابطه مالی را ثابت نمیکند. قرارداد، رسید تحویل، توافق تمدید یا مدارک پرداختهای قبلی نیز ممکن است در تعیین مبلغ واقعی و پاسخ به دفاع بدهکار مؤثر باشد.
در چکهایی که تاریخ سررسید مشخص دارند، اصل بر محاسبه خسارت از سررسید تا زمان پرداخت است. تاریخ صدور، تاریخ مراجعه به بانک و تاریخ دریافت گواهی عدم پرداخت، هرکدام ممکن است در آثار دیگر چک اهمیت داشته باشند، اما لزوماً مبدأ خسارت تأخیر نیستند. در چک وعدهدار نیز تاریخ مندرج بهعنوان سررسید، نقطه شروع بررسی خواهد بود؛ البته ادعاهای مربوط به جعل، تغییر تاریخ یا توافق متفاوت باید با دلیل اثبات شود.
فرض کنید شخصی چکی به مبلغ ۲۰۰ میلیون تومان با سررسید اول فروردین صادر کرده و آن را در اول مهر همان سال پرداخت کند. برای محاسبه تاخیر تادیه چک برگشتی باید شاخص رسمی ماه سررسید و ماه پرداخت از بانک مرکزی دریافت شود. سپس شاخص مهر بر شاخص فروردین تقسیم و حاصل در اصل بدهی ضرب میشود؛ تفاوت مبلغ بهدستآمده با ۲۰۰ میلیون تومان، خسارت این دوره است. اگر در تیرماه ۵۰ میلیون تومان پرداخت شده باشد، مبلغ باقیمانده از تیرماه به بعد جداگانه محاسبه میشود.
دارنده میتواند اصل وجه چک و خسارت تأخیر را از مسیر دادگاه صالح یا، در موارد قابل اعمال، از طریق اجرای مستقیم چک پیگیری کند. برای مطالبه خسارت، خواسته باید صریح و تا زمان اجرای کامل حکم یا وصول وجه تعیین شود. در بسیاری از موارد، دادگاه پس از بررسی مدارک، محاسبه نهایی را به کارشناس ارجاع میدهد. هزینه دادرسی و حقالزحمه کارشناسی نیز با توجه به مبلغ خواسته و روند پرونده تعیین میشود.
اشتباه رایج این است که طلبکار خسارت را بر اساس نرخ سود بانکی یا درصدی ثابت محاسبه کند؛ چنین روشی مبنای عمومی محاسبه این خسارت نیست. همچنین پرداخت اصل چک، الزاماً به معنای صرفنظر کردن از خسارتهای ایجادشده پیش از پرداخت نیست، مگر اینکه تسویه یا ابراء بهطور روشن ثابت شود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی رایگان چک را ببینید.
محاسبه تاخیر تادیه چک برگشتی باید بر پایه تاریخ سررسید، شاخصهای رسمی و پرداختهای واقعی انجام شود. برای جلوگیری از اشتباه، مبلغ اصل، تاریخهای مؤثر و سوابق پرداخت را دقیق گردآوری کنید و در صورت اختلاف، تعیین رقم نهایی را به دادگاه یا کارشناس رسمی بسپارید. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در پیشوا را ببینید.