آیا مدیرعاملی که شریک شرکت نیست و حق امضای اسناد را ندارد، در برابر بدهیها و اقدامات شرکت مسئول است؟ پاسخ این است که مسئولیت مدیر عامل خارج از شرکا بدون حق امضا خودکار و نامحدود نیست، اما در صورت تجاوز از حدود اختیار، تقصیر، تخلف از مقررات یا ورود زیان، امکان مسئولیت شخصی او وجود دارد. اصل بر این است که بدهی شرکت بر عهده شخصیت حقوقی شرکت است، نه مدیرعامل؛ مگر آنکه رابطه سببیت میان رفتار مدیر و زیان اثبات شود.
غیرشریک بودن مدیرعامل، بهخودیخود مانع انتصاب یا اداره شرکت نیست. در شرکت با مسئولیت محدود، مدیر میتواند از میان شرکا یا خارج از آنان انتخاب شود و در شرکت سهامی نیز مدیرعامل معمولاً با تصمیم هیئتمدیره منصوب میشود. با این حال، اختیار نمایندگی و امضای اسناد باید از اساسنامه، صورتجلسه انتخاب مدیرعامل، مصوبات هیئتمدیره و آخرین آگهی رسمی شرکت قابل احراز باشد.
اگر شخصی حق امضای مجاز نداشته باشد، امضای او معمولاً بهتنهایی شرکت را در برابر اشخاص ثالث متعهد نمیکند. با وجود این، چنانچه شرکت بعداً اقدام او را تنفیذ کند، منفعت آن را بپذیرد یا اوضاعواحوال باعث اعتماد متعارف طرف معامله شده باشد، بررسی مسئولیت شرکت و مدیرعامل به اسناد و رفتار طرفین وابسته خواهد بود. بنابراین نداشتن حق امضا، مصونیت مطلق ایجاد نمیکند.
برای مطالبه خسارت از مدیرعامل، صرف سمت مدیریتی کافی نیست و معمولاً باید تخلف یا تقصیر، ورود زیان و رابطه مستقیم میان آن دو اثبات شود. نمونههای مهم عبارتاند از:
در چنین وضعی، مسئولیت مدیر عامل خارج از شرکا بدون حق امضا میتواند قراردادی، مدنی یا در مواردی کیفری باشد. مسئولیت کیفری فقط زمانی مطرح میشود که رفتار انجامشده با یکی از عناوین مجرمانه قانونی منطبق باشد؛ صرف شکست تجاری یا زیاندهشدن شرکت، جرم محسوب نمیشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
خواهان باید ادعای خود را با اسناد قابل بررسی پشتیبانی کند. مهمترین مدارک عبارتاند از:
باید میان «ادعا»، «دلیل» و «نتیجه حقوقی» تفاوت گذاشت. برای مثال، مشاهده امضای مدیرعامل در یک نامه، بهتنهایی ثابت نمیکند که وی اختیار انعقاد قرارداد یا برداشت از حساب شرکت را داشته است.
فرض کنید خانم «الف» مدیرعامل خارج از شرکا در یک شرکت با مسئولیت محدود است، اما طبق آگهی رسمی، حق امضای قراردادها فقط با مدیرعامل و یکی از شرکا بهصورت مشترک معتبر است. او بهتنهایی تجهیزات شرکت را به مبلغی کمتر از ارزش واقعی به شرکت دیگری واگذار میکند و وجه معامله نیز به حساب شرکت وارد نمیشود. در این حالت، مسئولیت مدیر عامل خارج از شرکا بدون حق امضا قطعی فرض نمیشود، اما شرکت یا شرکا میتوانند با ارائه قرارداد، اسناد کارشناسی و گردش مالی، مطالبه خسارت یا ابطال اقدام را مطرح کنند. نتیجه نهایی به اثبات اختیار، تنفیذ شرکت، میزان زیان و سوءنیت یا تقصیر وابسته است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
ابتدا باید سمت، حدود اختیار و نحوه امضای مجاز از سوابق ثبتی بررسی شود. سپس ارسال اظهارنامه، جمعآوری اسناد و تعیین دقیق خواسته اهمیت دارد. دعوا ممکن است علیه شرکت، مدیرعامل یا هر دو مطرح شود؛ انتخاب مرجع صالح نیز به نوع خواسته، محل اقامت خوانده و ماهیت تجاری یا کیفری موضوع بستگی دارد. پیش از اقدام، بررسی تخصصی اسناد ضروری است؛ زیرا طرح دعوا فقط علیه مدیرعامل، در حالی که تعهد اصولاً بر عهده شرکت است، میتواند موجب رد بخشی از خواسته شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه شماره وکیل در پیشوا را ببینید.