آیا اعضای هیئتمدیره باید بدهیهای شرکت را از دارایی شخصی خود بپردازند؟ مسئولیت هیئت مدیره در قبال بدهی اصلًا و بهصورت خودکار ایجاد نمیشود؛ زیرا شرکت شخصیت حقوقی مستقل دارد و بدهکار اصلی، خود شرکت است، نه مدیران آن. بااینحال، اگر تخلف، تقصیر، تضمین شخصی یا سوءاستفاده از سمت مدیران اثبات شود، امکان مطالبه خسارت یا وصول بدهی از اموال شخصی آنان وجود دارد.
در شرکتهای تجاری، اموال شرکت از اموال سهامداران و مدیران جداست. بنابراین انعقاد قرارداد، دریافت وام یا خرید نسیه به نام شرکت، بهتنهایی تعهد شخصی برای اعضای هیئتمدیره ایجاد نمیکند. حتی سهامدار بودن مدیر نیز به معنای پذیرش همه بدهیهای شرکت نیست. حدود مسئولیت مالی سهامداران، به نوع شرکت و میزان سرمایه یا تعهد قانونی آنان بستگی دارد.
در شرکت سهامی، هیئتمدیره شرکت را اداره و نمایندگی میکند، اما این نمایندگی باعث نمیشود هر بدهی شرکت، بدهی مدیر محسوب شود. در شرکت با مسئولیت محدود نیز مدیر اصولاً نماینده شخص حقوقی است. بااینحال، مدیر باید در حدود اختیارات، قانون، اساسنامه و مصوبات معتبر شرکت رفتار کند.
مسئولیت هیئت مدیره در قبال بدهی زمانی جدی میشود که رابطه میان رفتار مدیر و زیان واردشده به طلبکار یا شرکت قابل اثبات باشد. مهمترین موارد عبارتاند از:
صرف ورشکستگی، زیانده بودن شرکت یا ناتوانی آن در پرداخت، برای محکومیت مدیر کافی نیست. خواهان باید تا حد امکان تخلف یا تقصیر، ورود ضرر و ارتباط مستقیم میان آن دو را نشان دهد.
قرارداد شرکت با طلبکار، فاکتورها، چکها، صورتجلسات هیئتمدیره، اساسنامه، آگهیهای ثبتی، گزارش حسابرس، مکاتبات مالی، گردش حساب و اسناد انتقال دارایی میتوانند در اثبات ادعا مؤثر باشند. باید مشخص شود امضاکننده با چه سمتی اقدام کرده، تعهد به نام چه شخصی ایجاد شده و آیا مدیر از حدود اختیار خود خارج شده است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل خوب برای چک برگشتی را ببینید.
مسئولیت هیئت مدیره در قبال بدهی بدون تفکیک میان «بدهی شرکت» و «خسارت ناشی از تخلف مدیر» ممکن است به طرح دعوای نادرست منجر شود. گاهی خواسته صحیح، مطالبه طلب از شرکت است و گاهی باید جبران خسارت از مدیر یا ابطال معامله صوری نیز درخواست شود.
فرض کنید شرکت «الف» بابت خرید کالا بدهکار است و پس از مطالبه طلب، مدیرعامل بخشی از تجهیزات شرکت را بدون دریافت بهای واقعی به شخصی نزدیک منتقل میکند. اگر طلبکار با اسناد بانکی، کارشناسی و سوابق ثبتی نشان دهد انتقال برای بیاثر کردن وصول طلب انجام شده، ممکن است ابطال معامله و جبران خسارت را پیگیری کند. در این مثال، مسئولیت هیئت مدیره در قبال بدهی نه به دلیل صرف عضویت در هیئتمدیره، بلکه به علت رفتار زیانبار و قابل اثبات مطرح میشود.
ابتدا باید قرارداد، اظهارنامه، صورتحساب و سمت امضاکنندگان بررسی شود. سپس حسب مورد، مطالبه طلب از شرکت، تأمین خواسته، توقیف اموال، پیگیری اسناد تجاری یا طرح دعوای جبران خسارت علیه مدیران مطرح میشود. اختلافهای کارگری، مالیاتی و بیمهای نیز ممکن است مرجع و تشریفات خاص خود را داشته باشند. تشخیص مرجع صالح به نوع شرکت، منشأ بدهی، محل اقامت خوانده و ماهیت خواسته وابسته است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی چک را ببینید.
قاعده اصلی، استقلال دارایی شرکت از دارایی مدیران است؛ اما تضمین شخصی، تقصیر، سوءاستفاده، معامله صوری و نقض تکالیف قانونی میتواند استثنا ایجاد کند. برای ارزیابی دقیق مسئولیت هیئت مدیره در قبال بدهی باید نوع شرکت، متن قرارداد، اسناد مالی، حدود اختیار مدیر و علت واقعی زیان همزمان بررسی شود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خوب پردیس را ببینید.