اگر شاهد به دلیل بیماری، کهولت سن یا مانع جدی دیگری نتواند در دادگاه حاضر شود، آیا شهادت او از بین میرود؟ خیر؛ در صورت اثبات مقدور نبودن حضور شاهد، میتوان از دادگاه درخواست کرد اظهارات او را در محل اقامت، بیمارستان یا محل مناسب دیگری استماع کند یا انجام این اقدام را به مرجع قضایی محل نیابت دهد. پذیرش درخواست به نظر قاضی، نوع پرونده و اعتبار مدارک ارائهشده بستگی دارد.
صرف اعلام اینکه شاهد نمیتواند بیاید، معمولاً برای ترتیب اثر دادن به درخواست کافی نیست. متقاضی باید نشان دهد مانع حضور واقعی، فعلی و خارج از اختیار شاهد است. بیماری شدید، بستری بودن، ناتوانی حرکتی، سن بسیار بالا، حبس یا اقامت در محل دوردست میتواند از عوامل قابل بررسی باشد؛ اما تشخیص نهایی با دادگاه است. برای اثبات این وضعیت، مدارکی مانند گواهی پزشک، مدارک بستری، گزارش پزشکی قانونی، اسناد مربوط به محل اقامت یا گواهی رسمی وضعیت خاص شاهد قابل ارائه است.
درخواست باید در پرونده و ترجیحاً پیش از جلسهای که حضور شاهد برای آن لازم است، به صورت روشن مطرح شود. در این درخواست، مشخصات شاهد، نشانی دقیق، موضوع شهادت، علت عدم امکان حضور و شیوه پیشنهادی برای استماع توضیح داده میشود.
دادگاه ممکن است برای احراز ضرورت، توضیح تکمیلی بخواهد یا ابتدا شاهد را احضار کند. بنابراین بهتر است درخواست فقط به عبارت کلی «مقدور نبودن حضور شاهد» محدود نشود و دلیل، مدت تقریبی مانع و نشانی محل استماع نیز ذکر شود.
عدم حضور فیزیکی شاهد به خودی خود به معنای بیاعتباری ادعا نیست، اما نحوه اخذ اظهارات اهمیت اساسی دارد. شهادتی که خارج از تشریفات قضایی و بدون امکان ارزیابی اصالت، هویت، شرایط قانونی شاهد و پرسش طرف مقابل تهیه شده باشد، ممکن است ارزش اثباتی محدودی داشته باشد. همچنین گواهی کتبی عادی یا اظهاراتی که در دفترخانه ثبت شده، الزاماً جایگزین شهادت نزد مرجع رسیدگیکننده نمیشود.
در پروندههای کیفری نیز باید میان شاهد، مطلع و شخصی که صرفاً اطلاعاتی از ماجرا دارد تفاوت گذاشت. عنوانگذاری نادرست، تناقض در اظهارات یا فقدان شرایط قانونی میتواند باعث شود دادگاه اظهارات را فقط به عنوان قرینه بررسی کند، نه دلیل کامل. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل کیفری در تهران را ببینید.
فرض کنید در دعوای مطالبه وجه، شاهد اصلی خواهان فردی هشتادساله است که پس از شکستگی لگن در منزل بستری شده و امکان جابهجایی ندارد. خواهان، ضمن معرفی دقیق شاهد، گواهی پزشک و نشانی محل اقامت او را ارائه میکند و توضیح میدهد که مقدور نبودن حضور شاهد موقتی اما جدی است. دادگاه پس از بررسی مدارک میتواند استماع شهادت در منزل را مقرر کند یا از مرجع قضایی محل بخواهد این اقدام را انجام دهد. نتیجه دعوا همچنان به محتوای شهادت، سایر مدارک و دفاع خوانده وابسته خواهد بود و صرف پذیرش درخواست، به معنای پیروزی خواهان نیست. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پایه یک در پیروزی را ببینید.
در نهایت، مقدور نبودن حضور شاهد باید با مدارک قابل اعتماد و درخواست مشخص اثبات شود. هرچه توضیح درباره علت مانع، محل حضور شاهد و ضرورت شهادت دقیقتر باشد، امکان تصمیمگیری مناسب برای دادگاه بیشتر خواهد بود؛ با این حال هیچ روشی نتیجه پرونده را به طور قطعی تضمین نمیکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.