آیا پس از پایان سن حضانت، والد دیگر همچنان حق دیدار با فرزند را دارد؟ بله، ملاقات فرزند خارج از سن حضانت اصولاً از بین نمیرود؛ زیرا حضانت با حق ملاقات تفاوت دارد و پایان یا تغییر حضانت، بهتنهایی رابطه عاطفی و خانوادگی کودک با هر یک از والدین را قطع نمیکند. با این حال، شیوه ملاقات به سن فرزند، وضعیت خانوادگی، نظر او و مصلحت واقعی وی بستگی دارد.
در حقوق ایران، حضانت به معنای نگهداری و تربیت فرزند است، نه مالکیت یا اختیار مطلق نسبت به او. معمولاً نگهداری فرزند تا هفتسالگی با مادر و پس از آن با پدر خواهد بود؛ اما دادگاه میتواند در صورت وجود مصلحت مهمتر برای کودک، تصمیم متفاوتی اتخاذ کند. بنابراین هفتسالگی به معنای پایان کامل حضانت یا پایان رابطه والدین با فرزند نیست.
همچنین باید میان سن حضانت و سن بلوغ شرعی تفاوت گذاشت. پس از رسیدن فرزند به سن بلوغ، موضوع نگهداری روزمره، استقلال تدریجی و نظر خود او اهمیت بیشتری پیدا میکند. درباره فرزند بالغ، اجبار او به ملاقات معمولاً با منطق حمایت از مصلحت و اراده وی سازگار نیست؛ اما درباره فرزند نابالغ، اصل ارتباط با هر دو والد همچنان قابل حمایت قضایی است.
هر یک از والدین که فرزند تحت حضانت او نیست، حق ملاقات دارد. اگر والد دارنده حضانت مانع دیدار شود، والد دیگر میتواند از دادگاه خانواده درخواست تعیین زمان، مکان و نحوه ملاقات کند. در پروندههای مربوط به ملاقات فرزند خارج از سن حضانت، دادگاه فقط به سن توجه نمیکند؛ بلکه آرامش کودک، فاصله محل سکونت، برنامه تحصیلی، وضعیت روانی والدین و احتمال آسیب را نیز بررسی میکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل مشاوره رایگان خانواده را ببینید.
دادگاه ممکن است ملاقات را در منزل یکی از والدین، مرکز ملاقات مورد اعتماد یا محل بیطرف تعیین کند. در شرایط خاص نیز امکان محدود کردن زمان، حضور شخص ثالث یا خودداری موقت از ملاقات وجود دارد؛ برای نمونه، اگر خشونت، اعتیاد، تهدید، سوءرفتار یا احتمال فرار دادن کودک اثبات شود. ادعای صرف، بدون دلیل قابل بررسی، الزاماً موجب سلب حق ملاقات نخواهد شد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل برای تهدید را ببینید.
درخواست باید با تعیین دقیق خواسته تنظیم شود؛ برای مثال، مشخص کردن روزهای ملاقات، ساعت رفتوآمد، محل تحویل گرفتن و بازگرداندن فرزند و تکلیف تعطیلات. ثبت درخواست از مسیر خدمات الکترونیک قضایی انجام میشود و مرجع رسیدگی، دادگاه خانواده صالح با توجه به وضعیت اقامت و مقررات ناظر بر صلاحیت خواهد بود.
فرض کنید پسری هشتساله با پدر خود زندگی میکند و مادر، به دلیل انتقال حضانت، از دیدار منظم محروم شده است. مادر میتواند برای ملاقات فرزند خارج از سن حضانت دادخواست بدهد و پیشنهاد کند فرزند هر هفته چند ساعت و بخشی از تعطیلات را با او بگذراند. اگر دلیلی بر آسیبرسان بودن این دیدار وجود نداشته باشد، احتمال تعیین برنامه منظم ملاقات وجود دارد؛ اما نتیجه قطعی به مدارک، رفتار والدین و ارزیابی مصلحت کودک بستگی دارد.
ملاقات فرزند خارج از سن حضانت یک حق مستقل از حضانت است و تغییر سرپرست روزمره، آن را خودبهخود از بین نمیبرد. بهترین اقدام، تنظیم توافق روشن و محترمانه است؛ و در صورت ممانعت، مراجعه به دادگاه خانواده با مدارک کافی. در فرزند بالغ، خواست و استقلال او نقش تعیینکنندهتری دارد و در فرزند نابالغ، معیار اصلی تصمیم، مصلحت و امنیت اوست. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل پیشوا را ببینید.