آیا کارشناس مسئول میتواند در پروندهای اظهارنظر کند که با یکی از طرفین آن رابطه یا منفعتی دارد؟ پاسخ کوتاه این است که منع مداخله کارشناس مسئول زمانی مطرح میشود که بیطرفی او به دلیل نفع شخصی، رابطه مؤثر، سابقه دخالت یا تعارض منافع قابل تردید باشد؛ در این وضعیت، باید از پذیرش یا ادامه کارشناسی خودداری و موضوع به مرجع ارجاعکننده اعلام شود.
منع مداخله به معنای جلوگیری از دخالت شخصی است که قرار است در جایگاه تخصصی و بیطرفانه، درباره موضوعی فنی اظهارنظر کند. کارشناس مسئول ممکن است بهتنهایی مأمور بررسی باشد یا هماهنگی کارشناسان یک گروه را بر عهده داشته باشد. در هر دو حالت، مسئولیت او فقط ارائه نظر فنی نیست؛ بلکه باید استقلال، بیطرفی و محرمانگی را نیز رعایت کند.
اگر کارشناس پیشتر برای یکی از طرفین همان موضوع را بررسی کرده، در نتیجه پرونده نفع مالی دارد، با یکی از اصحاب دعوا رابطه نزدیک یا خصومت جدی دارد، یا در تهیه قرارداد و تصمیم مورد اختلاف نقش داشته است، احتمال تعارض منافع ایجاد میشود. صرف آشنایی معمولی یا نارضایتی یکی از طرفین، بهتنهایی دلیل کافی برای منع مداخله نیست.
در چنین مواردی، کارشناس باید موضوع را شفاف اعلام کند. ادامه کار پس از اطلاع از تعارض، میتواند اعتبار گزارش را تضعیف کرده و در صورت احراز تخلف، مسئولیت انتظامی یا حتی مسئولیت مدنی ایجاد کند. نتیجه دقیق، به نوع رابطه، میزان اثرگذاری آن و مقررات حاکم بر پرونده بستگی دارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
اعتراض باید خطاب به مرجعی مطرح شود که کارشناسی را ارجاع داده است؛ برای نمونه دادگاه، دادسرا یا دستگاه اداری ذیصلاح. اعتراضکننده بهتر است پیش از صدور گزارش یا بلافاصله پس از آگاهی از جهت رد، درخواست خود را ثبت کند. مهلت و تشریفات دقیق، با توجه به مدنی، کیفری یا اداری بودن رسیدگی متفاوت است و نباید بدون بررسی پرونده، یک مهلت ثابت برای همه موارد فرض کرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
اعتراض به صلاحیت یا بیطرفی کارشناس با اعتراض به محتوای فنی گزارش تفاوت دارد. ممکن است کارشناس بیطرف باشد اما محاسبات یا روش او اشتباه باشد؛ در این حالت، باید ایراد فنی، درخواست توضیح، تکمیل کارشناسی یا ارجاع به هیئت کارشناسی مطرح شود.
فرض کنید دادگاه، کارشناس مسئول را برای ارزیابی خسارت یک پروژه ساختمانی تعیین میکند. پس از ابلاغ، مالک متوجه میشود کارشناس مذکور چند ماه پیش برای پیمانکار همان پروژه، گزارش مشاورهای درباره کیفیت مصالح تهیه کرده و بابت آن حقالزحمه گرفته است. در این وضعیت، منع مداخله کارشناس مسئول قابل طرح است؛ زیرا سابقه اظهارنظر و رابطه مالی، بیطرفی او را محل تردید میکند. مالک باید قرارداد مشاوره و گزارش قبلی را ارائه دهد، اما پذیرش اعتراض و کنارگذاشتن کارشناس نهایتاً با مرجع ارجاعکننده است.
منع مداخله کارشناس مسئول ابزار حفظ اعتماد به فرایند کارشناسی است، نه وسیلهای برای حذف کارشناس به دلیل نارضایتی از نتیجه احتمالی. برای پیگیری مؤثر، باید میان تعارض منافع، تخلف انتظامی و اشتباه فنی تفاوت گذاشت، دلیل قابل بررسی ارائه کرد و درخواست را در زمان مناسب به مرجع صالح داد. در پروندههای مهم، بررسی اسناد و مقررات همان مرجع پیش از تنظیم اعتراض اهمیت ویژه دارد. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه بهترین وکیل کیفری پاکدشت را ببینید.