آیا زوجه میتواند پس از بخشیدن مهریه، دوباره آن را مطالبه کند؟ پاسخ کوتاه این است که مهریه بخشیده شده قابل برگشت است فقط در برخی حالتهای محدود؛ نوع سند، عبارتهای استفادهشده، وجود یا نبود عوض و شرایطی مانند طلاق خلع، نتیجه را تعیین میکند. بنابراین صرف پشیمانی معمولاً برای بازگرداندن مهریه کافی نیست.
بخشش مهریه ممکن است در قالب ابراء، هبه، صلح، بذل در طلاق خلع یا یک توافق عادی انجام شود. در ابراء، زن به عنوان طلبکار از حق خود صرفنظر میکند و پس از تحقق آن، اصل بر این است که دین از بین رفته و قابل مطالبه مجدد نیست. ابراء معمولاً با عباراتی مانند «تمام مهریه خود را ابراء کردم» یا «ذمه زوج را بری نمودم» بیان میشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل خوب برای گرفتن مهریه را ببینید.
هبه با ابراء یکسان نیست. در هبه، مالی به دیگری بخشیده میشود و در برخی شرایط امکان رجوع از هبه وجود دارد؛ اما وجود استثناهایی مانند معوض بودن هبه، تغییر وضعیت مال یا رابطه زوجیت میتواند مانع رجوع شود. همچنین اگر بخشش در برابر طلاق خلع و به عنوان فدیه انجام شده باشد، رجوع زن از بذل ممکن است به وضعیت طلاق و واکنش شوهر وابسته باشد و خودبهخود به معنای بازگشت قطعی مهریه نیست.
نخست باید متن دقیق سند یا توافق بررسی شود. عنوان سند بهتنهایی تعیینکننده نیست و مفاد آن اهمیت بیشتری دارد. مدارک مهم معمولاً شامل سند رسمی ابراء یا بذل، اقرارنامه، توافقنامه، پیامها، رسید پرداخت، شهادت شهود و اسناد مربوط به طلاق است.
ادعای بیاعتباری سند با اثبات آن تفاوت دارد. اصل بر اعتبار سند معتبر است، مگر اینکه جعل، فقدان قصد، اکراه مؤثر یا یکی از جهات قانونی بیاعتباری ثابت شود. در چنین پروندهای، مشاوره با وکیل پیش از طرح دعوا اهمیت زیادی دارد.
مریم در دفترخانه سندی امضا کرد که در آن نوشته شده بود «در قبال دریافت مبلغ مشخص، مقدار معینی از مهریه را به شوهرم هبه کردم». پس از مدتی، بدون دریافت مبلغ، تصمیم به مطالبه مهریه گرفت. در این وضعیت، او میتواند با ارائه سند و دلایل پرداخت نشدن عوض، درباره بیاعتباری یا رجوع از بخش موردنظر اقدام کند؛ اما نتیجه به متن سند و اثبات ادعا بستگی دارد. اگر سند بهصورت ابراء قطعی تنظیم شده بود، استدلال برای بازگشت دشوارتر میشد.
خواسته مناسب ممکن است حسب موضوع، ابطال یا بیاعتباری سند، اثبات تحقق نیافتن شرط، رجوع از هبه یا مطالبه مهریه باشد. انتخاب عنوان نادرست میتواند موجب رد دعوا یا طولانی شدن رسیدگی شود. ابتدا باید تصویر کامل سند، عقدنامه و مدارک مرتبط تهیه و سپس از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی اقدام شود. مرجع رسیدگی و هزینه دادرسی به نوع خواسته و ارزش مالی آن وابسته است و بدون بررسی پرونده نمیتوان رقم قطعی اعلام کرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره وکیل برای مهریه را ببینید.
مهریه بخشیده شده قابل برگشت است، اما نه صرفاً به دلیل پشیمانی. ابراء قطعی معمولاً قابل بازگشت نیست؛ در مقابل، هبه مشروط، بخشش همراه با عوض پرداختنشده یا سندی که با اجبار و فریب تنظیم شده، میتواند زمینه طرح دعوا را فراهم کند. متن دقیق سند و دلایل اثباتی، مهمترین عوامل تعیینکننده نتیجه هستند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل خانواده در افسریه را ببینید.