میزان تقریبی اجرت المثل زوجه مبلغ ثابت و از پیش تعیین‌شده‌ای ندارد و بر اساس مدت زندگی مشترک، نوع و حجم کارهای انجام‌شده، عرف محل، شرایط زندگی و نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین می‌شود. برای مثال، اگر زوجه سال‌ها امور منزل، آشپزی، نظافت، شست‌وشو، مراقبت از فرزندان و پذیرایی از خانواده را بدون قصد رایگان انجام داده باشد، می‌تواند با اثبات شرایط قانونی، اجرت آن فعالیت‌ها را مطالبه کند. در چنین پرونده‌ای، میزان تقریبی اجرت المثل زوجه ممکن است از چند ده میلیون تا مبالغ بسیار بیشتر متغیر باشد؛ بنابراین اعلام یک عدد قطعی بدون بررسی جزئیات پرونده قابل اعتماد نیست.
اجرت المثل، دستمزد عرفی کارهایی است که شخص انجام داده، اما از ابتدا مبلغ آن مشخص نشده است. در روابط خانوادگی نیز ممکن است کارهای زن در منزل، در صورت وجود شرایط قانونی، مشمول اجرت المثل شود. این حق با نفقه تفاوت دارد. نفقه برای تأمین نیازهای متعارف زندگی زوجه مانند مسکن، خوراک، پوشاک، درمان و هزینه‌های ضروری است؛ اما اجرت المثل، عوض خدمات و فعالیت‌هایی است که زوجه در خانه انجام داده است.
همچنین اجرت المثل با مهریه تفاوت دارد. مهریه دینی است که از زمان وقوع عقد بر عهده زوج قرار می‌گیرد، ولی اجرت المثل تنها در صورت اثبات انجام کارهای قابل اجرت و وجود سایر شرایط قانونی قابل مطالبه است. بنابراین دریافت مهریه، اصولاً مانع مطالبه اجرت المثل نیست و هر یک مبنای جداگانه دارند.
بر اساس قواعد مربوط به اجرت عمل، اگر کاری به دستور دیگری انجام شود، عرفاً برای آن کار اجرت وجود داشته باشد و انجام‌دهنده قصد تبرع یا رایگان انجام دادن کار را نداشته باشد، اصل بر امکان مطالبه اجرت است. در مورد زوجه، دادگاه معمولاً بررسی می‌کند که آیا امور منزل خارج از وظایف شرعی و قانونی زن بوده و آیا این امور به درخواست یا خواست شوهر انجام شده است یا خیر.
صرف انجام کارهای خانه به تنهایی همیشه برای دریافت اجرت کافی نیست. زوجه باید بتواند نشان دهد که کارهای مورد ادعا را انجام داده و قصد بخشش یا انجام رایگان آن‌ها را نداشته است. در بسیاری از پرونده‌ها، اظهارات زوجه، شهادت اشخاص مطلع، اسناد زندگی مشترک، وضعیت منزل، تعداد فرزندان و تحقیقات محلی در شکل‌گیری نظر دادگاه و کارشناس مؤثر است.
در عمل، میزان تقریبی اجرت المثل زوجه با توجه به مجموعه‌ای از عوامل محاسبه می‌شود و یک فرمول یکسان برای همه خانواده‌ها وجود ندارد. مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:
کارشناس معمولاً با توجه به شرح وظایف، مدت انجام کار و شرایط خانوادگی، مبلغی را برای دوره مورد ادعا پیشنهاد می‌کند. دادگاه می‌تواند نظر کارشناس را بپذیرد، از او توضیح بخواهد یا در صورت وجود ایراد، موضوع را به کارشناس دیگر ارجاع دهد. اعتراض به نظریه کارشناسی باید در مهلت مقرر و با ذکر دلایل مشخص انجام شود؛ اعتراض کلی و بدون دلیل معمولاً اثر کافی ندارد.
برای اجرت کارهای منزل، نرخ ثابت و عمومی که برای همه پرونده‌ها قابل اجرا باشد وجود ندارد. به همین دلیل، حتی دو پرونده با مدت ازدواج مشابه ممکن است به نتیجه مالی متفاوتی برسند. میزان تقریبی اجرت المثل زوجه تنها پس از ارزیابی وضعیت واقعی زندگی مشترک قابل برآورد است و اعداد منتشرشده در فضای عمومی، بدون توجه به شرایط پرونده، معیار قطعی محسوب نمی‌شوند.
برای داشتن برآورد واقع‌بینانه، باید فهرستی از فعالیت‌های زوجه، سال‌های انجام کار، تعداد فرزندان، دفعات جابه‌جایی منزل، وجود خدمتکار و شرایط خاص خانوادگی تهیه شود. سپس کارشناس یا وکیل می‌تواند با توجه به رویه معمول و عرف منطقه، محدوده تقریبی را بررسی کند. این برآورد با مبلغ نهایی تعیین‌شده در رأی دادگاه تفاوت دارد و نباید به عنوان نتیجه قطعی تلقی شود.
زوجه می‌تواند با ثبت دادخواست در مرجع صالح خانواده، مطالبه اجرت کارهای انجام‌شده در منزل را مطرح کند. تشخیص صلاحیت دقیق مرجع رسیدگی ممکن است به وضعیت پرونده، محل اقامت طرفین و هم‌زمانی دعوا با موضوعاتی مانند طلاق وابسته باشد. بنابراین پیش از ثبت دادخواست، بررسی شرایط اقامتی و خواسته‌های مرتبط اهمیت دارد.
در پرونده‌های طلاق به درخواست زوج، دادگاه خانواده هنگام رسیدگی به آثار مالی جدایی، موضوع حقوق مالی زوجه از جمله اجرت المثل را نیز بررسی می‌کند. در سایر موارد، زوجه می‌تواند حسب شرایط، مطالبه مستقل خود را مطرح کند. بهتر است خواسته، بازه زمانی و دلایل اثباتی با دقت نوشته شود؛ زیرا ادعای کلی ممکن است روند کارشناسی را دشوار کند.
مهم‌ترین مدرک، سند رسمی ازدواج است؛ زیرا رابطه زوجیت و تاریخ شروع زندگی مشترک را نشان می‌دهد. مدارک هویتی، شناسنامه فرزندان، اسناد محل سکونت، مدارک مربوط به بیماری یا نگهداری از اعضای خانواده و هر نوشته‌ای که تقسیم وظایف منزل را روشن کند نیز می‌تواند مفید باشد.
شهادت بستگان یا همسایگان در صورتی ارزش بیشتری دارد که شاهد، حضور و اطلاع مستقیم از وضعیت زندگی داشته باشد. پیامک‌ها، مکاتبات یا اظهاراتی که نشان دهد زوج از انجام کارهای منزل مطلع بوده یا آن را درخواست کرده است نیز ممکن است در کنار سایر دلایل بررسی شود. با این حال، هیچ‌یک از این مدارک به تنهایی نتیجه را تضمین نمی‌کند و ارزیابی نهایی با دادگاه است.
هزینه طرح دعوا معمولاً بر اساس مالی یا غیرمالی بودن خواسته و ارزش مطالبه‌شده محاسبه می‌شود. علاوه بر آن، در صورت ارجاع موضوع به کارشناس، مبلغی بابت دستمزد کارشناسی دریافت می‌شود. میزان این هزینه‌ها ثابت نیست و با توجه به تعرفه‌های زمان اقدام، ارزش خواسته و تعداد کارشناسان تعیین می‌شود.
اگر دادگاه پس از رسیدگی، زوج را به پرداخت مبلغی محکوم کند، ممکن است هزینه‌های قانونی قابل مطالبه نیز در حدود مقررات و نظر دادگاه مورد بررسی قرار گیرد. ناتوانی مالی زوج نیز موضوعی جداگانه است و می‌تواند در مرحله اجرای حکم و تقسیط بدهی مطرح شود؛ اما صرف ادعای ناتوانی، اصل حق زوجه را از بین نمی‌برد.
بله، شاغل بودن زوجه به خودی خود مانع مطالبه نیست. دادگاه و کارشناس میزان حضور او در منزل، مقدار کارهای انجام‌شده و شرایط واقعی زندگی را بررسی می‌کنند. اگر بخش قابل توجهی از امور خانه توسط شخص دیگری انجام شده باشد، این موضوع می‌تواند بر مبلغ اثر بگذارد.
خیر، اصل امکان مطالبه محدود به زمان طلاق نیست؛ اما مرجع رسیدگی و نحوه طرح دعوا به وضعیت پرونده بستگی دارد. زوجه می‌تواند درباره سال‌های گذشته زندگی مشترک نیز ادعا داشته باشد، مشروط بر اینکه شرایط قانونی و امکان اثبات آن فراهم باشد.
رضایت به انجام کار با قصد تبرع یا بخشش اجرت یکسان نیست. ممکن است زوجه با رضایت و علاقه در خانه فعالیت کرده باشد، اما قصد رایگان انجام دادن کار را نداشته باشد. تشخیص این موضوع از طریق قرائن، اظهارات طرفین و سایر دلایل انجام می‌شود.
زوج می‌تواند دفاع خود را مطرح کند و درباره مدت، نوع یا حجم کارها توضیح دهد. در مقابل، زوجه نیز باید ادعای خود را با توضیحات دقیق و دلایل مناسب تقویت کند. در نهایت، دادگاه بر اساس مجموع مدارک و نظریه کارشناسی تصمیم می‌گیرد.
برای برآورد اولیه باید مدت زندگی مشترک، تعداد فرزندان، نوع کارهای خانه، شرایط جسمی زوجه، سطح اقتصادی خانواده و عرف محل بررسی شود. این برآورد تنها برای تصمیم‌گیری درباره طرح دعوا مفید است و مبلغ قطعی را فقط مرجع رسیدگی پس از بررسی دلایل و کارشناسی تعیین می‌کند.
اجرت المثل زوجه مبلغی ثابت ندارد و نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد سال‌های ازدواج، عدد قطعی برای آن اعلام کرد. مدت زندگی مشترک، حجم امور خانه، تعداد فرزندان، عرف منطقه، وضعیت اقتصادی خانواده و اثبات نبود قصد تبرع، همگی در تعیین مبلغ مؤثر هستند. برای افزایش شانس موفقیت، زوجه باید مدارک خود را از ابتدا جمع‌آوری، شرح فعالیت‌ها را دقیق تنظیم و در صورت ارجاع به کارشناس، نظریه او را با دقت بررسی کند. میزان تقریبی اجرت المثل زوجه تنها یک برآورد مقدماتی است و نتیجه نهایی به تشخیص دادگاه و مستندات موجود در پرونده بستگی دارد.