آیا ناتوانی مالی باعث میشود بدهکار از پرداخت دین یا اجرای حکم معاف شود؟ خیر؛ ناتوانی در پرداخت بدهی معمولاً به معنای معافیت کامل نیست، بلکه شخص میتواند با اثبات اعسار، تقاضای مهلت یا تقسیط بدهی کند. نتیجه پرونده به نوع دین، وجود یا نبود مال قابل دسترس، مدارک مالی و تشخیص دادگاه بستگی دارد.
اعسار وضعیتی است که شخص، بهطور موقت یا مستمر، توان پرداخت بدهی یا هزینه دادرسی را ندارد. این عنوان بیشتر درباره اشخاصی مطرح میشود که تاجر نیستند. در مقابل، ورشکستگی ناظر به تاجر یا شرکت تجاری است و تشریفات و آثار متفاوتی دارد. همچنین ناتوانی در پرداخت بدهی با انکار اصل دین فرق دارد؛ بدهکار ممکن است اصل بدهی را بپذیرد، اما توان پرداخت یکجای آن را نداشته باشد.
اعسار از هزینه دادرسی نیز با اعسار از پرداخت محکومبه یکی نیست. در اولی، موضوع توان پرداخت هزینه رسیدگی است؛ در دومی، شخص پس از ایجاد یا اثبات بدهی، درباره پرداخت مبلغ محکومشده درخواست مساعدت میکند.
دادگاه وضعیت واقعی مالی درخواستکننده را بررسی میکند و صرف ادعا کافی نیست. مدارک میتواند شامل موارد زیر باشد:
شاهد باید درباره وضعیت معیشتی و مالی شخص شناخت کافی داشته باشد، نه اینکه فقط اظهارات او را تکرار کند. پنهانکردن مال، انتقال صوری دارایی یا ارائه اطلاعات خلاف واقع میتواند موجب رد درخواست و مسئولیت قانونی شود.
درخواست اعسار یا تقسیط معمولاً از مسیر دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت و به مرجع صالح ارسال میشود. پس از ابلاغ به طلبکار، دادگاه مدارک طرفین را بررسی و در صورت نیاز شاهدان یا اطلاعات مالی را ارزیابی میکند. اگر اعسار پذیرفته شود، دادگاه ممکن است پیشپرداخت و اقساط را با توجه به درآمد، هزینههای ضروری، ارزش دارایی و میزان بدهی تعیین کند.
تقسیط به معنی از بین رفتن بدهی نیست. اقساط باید در موعد پرداخت شوند و تغییر شرایط مالی یا کشف دارایی جدید میتواند بر تصمیم دادگاه اثر بگذارد. مهلت اعتراض یا اقدام بعدی نیز به نوع تصمیم، نحوه ابلاغ و مقررات قابل اعمال بستگی دارد؛ بنابراین نباید بدون بررسی پرونده، یک مهلت ثابت را قطعی دانست.
فرض کنید علی بابت یک قرارداد، محکوم به پرداخت مبلغی شده و ملک یا خودروی قابل توقیف ندارد، اما حقوق ماهانه و هزینه درمان فرزندش را ارائه میکند. اگر دو شاهد معتبر نیز وضعیت معیشتی او را تأیید کنند، ممکن است دادگاه ناتوانی در پرداخت بدهی را در حد پرداخت یکجای محکومبه بپذیرد و مبلغی را بهعنوان پیشپرداخت و سپس اقساط تعیین کند. این نتیجه قطعی نیست و در صورت اثبات دارایی پنهان یا درآمد بیشتر، تصمیم میتواند متفاوت باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره رایگان وکیل را ببینید.
بدهکار باید علت رد درخواست را از متن رأی بررسی کند؛ برای نمونه، نقص مدارک، بیاعتباری شهادت، شناسایی مال یا احراز توان پرداخت. سپس در مهلت قانونی همان پرونده، حسب مورد، اعتراض یا درخواست مناسب مطرح میشود. مذاکره مستقیم با طلبکار، تنظیم توافق مکتوب و پرداخت منظم بخشی از بدهی نیز میتواند از تشدید اختلاف جلوگیری کند، اما توافق شفاهی امنیت کافی ندارد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی شبانه روزی را ببینید.
ناتوانی در پرداخت بدهی باید با اسناد و توضیح منسجم اثبات شود و بهتنهایی موجب حذف دین یا توقف همیشگی اقدامات اجرایی نیست. ثبت دقیق داراییها، استفاده از شاهدان آگاه و توجه به تفاوت اعسار، تقسیط و ورشکستگی، مهمترین گامهای دفاعی هستند. برای تصمیم نهایی، بررسی قرارداد، حکم، وضعیت مالی و ابلاغهای پرونده توسط وکیل یا مشاور حقوقی ضروری است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه هزینه وکیل طلاق تهران خیابان پیروزی را ببینید.