آیا میتوان پیشاپیش از طرح هرگونه دعوا یا شکایت صرفنظر کرد؟ پاسخ کوتاه این است که نحوه سلب حق شکایت به نوع حق، زمان توافق و موضوع پرونده بستگی دارد و یک عبارت کلی معمولاً همه حقوق قانونی شخص را از بین نمیبرد. در حقوق ایران، باید میان اسقاط یک حق مشخص، اعلام رضایت، صلح، ابراء دین و انصراف از شکایت کیفری تفاوت گذاشت. همچنین هیچ توافق خصوصی نمیتواند تعقیب جرم از سوی دادستان یا حقوق اشخاص ثالث را به طور کامل منتفی کند.
اعتبار چنین توافقی به این بستگی دارد که حق مورد نظر قابل اسقاط باشد و موضوع آن نیز روشن و معین بیان شود. برای نمونه، شخص میتواند پس از ایجاد یک طلب، آن را ابراء کند یا درباره خسارت مشخصی با طرف مقابل صلح نماید. اما عباراتی مانند «طرفین تحت هر شرایطی حق هرگونه شکایت و ادعا را از خود ساقط کردند» ممکن است به دلیل ابهام، تعارض با قوانین آمره یا شمول نسبت به حقوق ناموجود، به طور کامل قابل استناد نباشد.
اصل آزادی قراردادها، تا جایی معتبر است که توافق برخلاف قانون، نظم عمومی یا حقوق اشخاص دیگر نباشد. سلب کلی حق دادخواهی نیز با این محدودیت روبهرو است؛ زیرا دسترسی به مرجع قضایی را نمیتوان همیشه و درباره هر موضوعی برای آینده از بین برد. بنابراین، نتیجه حقوقی قرارداد باید با توجه به متن دقیق، قصد واقعی طرفین و موضوع اختلاف ارزیابی شود.
در پرونده کیفری، شاکی خصوصی ممکن است از شکایت خود صرفنظر کند یا رضایت بدهد؛ با این حال، اثر این اقدام به نوع جرم و جایگاه آن در قانون بستگی دارد. در جرایم قابل گذشت، رضایت بزهدیده میتواند اثر اساسی بر ادامه رسیدگی داشته باشد، اما در جرایم غیرقابل گذشت، رضایت شاکی الزاماً مانع ادامه تعقیب عمومی نیست و ممکن است فقط در جنبه خصوصی یا تعیین مجازات مؤثر باشد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه بهترین وکیل کیفری را ببینید.
به همین دلیل، نحوه سلب حق شکایت در قراردادهای کیفری باید با احتیاط نوشته شود. بهتر است به جای اسقاط نامحدود، موضوع رضایت، شماره یا مشخصات رابطه حقوقی، میزان خسارت و حدود آثار آن دقیقاً تعیین شود. رضایتنامهای که با تهدید، اجبار، فریب یا اشتباه مؤثر تنظیم شده باشد نیز میتواند محل ایراد و بررسی قضایی قرار گیرد.
مدرک اصلی میتواند قرارداد، صلحنامه، ابراءنامه، رسید تسویه، اظهارنامه یا صورتجلسه رسمی باشد. سند رسمی از نظر اثبات تاریخ، امضا و مفاد، وضعیت مطمئنتری دارد؛ اما سند عادی نیز در صورت احراز اصالت میتواند مورد استناد قرار گیرد.
فرض کنید مستأجری پس از دریافت بخشی از ودیعه، در نوشتهای اعلام کند که بابت خسارتهای واردشده به ملک ادعایی ندارد. چند ماه بعد، مالک درباره همان خسارتها شکایت کیفری مطرح میکند. در این وضعیت، نحوه سلب حق شکایت با بررسی متن نوشته مشخص میشود: اگر سند فقط ناظر به تسویه خسارت قراردادی باشد، ممکن است مانع همه ادعاهای کیفری نشود؛ بهویژه اگر موضوع جرم مستقل یا متعلق به شخص دیگری باشد. قاضی قصد واقعی طرفین و ارتباط سند با موضوع شکایت را بررسی میکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
نحوه سلب حق شکایت باید محدود، روشن و متناسب با حق مشخص باشد. سلب کلی و مبهم، حقوق عمومی و امکان رسیدگی به جرایم غیرقابل گذشت را از بین نمیبرد. پیش از امضای چنین سندی، متن قرارداد، نوع دعوا، آثار رضایت و مدارک پرداخت باید بررسی شود تا میان تسویه یک اختلاف خصوصی و چشمپوشی نامحدود از حقوق قانونی اشتباه نشود. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل در ظفر را ببینید.