آیا فردی که پس از بازداشت یا تعقیب کیفری تبرئه شده، میتواند زیانهای واردشده را مطالبه کند؟ بله؛ نحوه مطالبه خسارت پس از تبرئه شدن در ایران، بسته به نوع خسارت، از طریق کمیسیون جبران خسارت ناشی از بازداشت بیگناه یا با طرح دعوای مستقل حقوقی انجام میشود. صرف صدور حکم برائت، بهتنهایی موجب پرداخت خودکار خسارت نیست و قطعی بودن رأی، نوع زیان و مدارک اثباتی اهمیت دارد.
بر اساس مقررات قانون آیین دادرسی کیفری، شخصی که در جریان تحقیقات مقدماتی یا رسیدگی کیفری بازداشت شده و در نهایت قرار منع تعقیب یا حکم برائت قطعی درباره او صادر شده است، اصولاً میتواند خسارت ایام بازداشت را از دولت مطالبه کند. این حق، ناظر به بازداشت مؤثر است و با صرف احضار، تفهیم اتهام یا تشکیل پرونده ایجاد نمیشود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی وکیل کیفری در تهران را ببینید.
با این حال، در مواردی مانند فراهم کردن عامدانه موجبات بازداشت، ارائه اطلاعات خلاف واقع، یا بازداشت شدن به علت اتهام دیگری، ممکن است مطالبه خسارت پذیرفته نشود. همچنین، برائت باید قطعی باشد؛ بنابراین پیش از پایان مهلت اعتراض یا رسیدگی به اعتراض، اقدام نهایی معمولاً امکانپذیر نیست.
درخواست خسارت ایام بازداشت باید در مهلت قانونی، پس از ابلاغ رأی قطعی، به کمیسیون استانی جبران خسارت ناشی از بازداشت بیگناه ارائه شود. مهلت قانونی را نباید با مدت معمول رسیدگی اشتباه گرفت؛ زمان بررسی به کامل بودن پرونده، استعلام از مراجع قضایی و حجم کار کمیسیون بستگی دارد و رقم ثابتی برای آن وجود ندارد.
اگر کمیسیون استانی درخواست را نپذیرد، امکان اعتراض در مرجع پیشبینیشده قانونی وجود دارد. رعایت مهلت اعتراض و نگهداری رسید ثبت درخواست ضروری است؛ زیرا از دست دادن مهلت میتواند پیگیری را دشوار یا ناممکن کند.
مبلغ خسارت، نرخ ثابت و یکسانی برای همه پروندهها ندارد. کمیسیون معمولاً مدت بازداشت، شرایط شخص، درآمد قابل اثبات، هزینههای مستقیم و رابطه میان بازداشت و زیان ادعایی را بررسی میکند. ادعای از دست رفتن شغل یا درآمد، بدون قرارداد، فیش حقوقی، سوابق بیمه، اظهار کارفرما یا قرائن معتبر، ممکن است به طور کامل پذیرفته نشود.
خسارت معنوی، لطمه به اعتبار یا زیانهای ناشی از انتشار خبر نیز لزوماً در همان مسیر قابل مطالبه نیست و ممکن است به دعوای مستقل، اثبات تقصیر یا رفتار غیرقانونی مأمور یا شخص دیگر نیاز داشته باشد. بنابراین نحوه مطالبه خسارت پس از تبرئه شدن باید با نوع زیان تطبیق داده شود، نه اینکه همه مطالبات در یک درخواست کلی مطرح شوند.
فرض کنید فردی به اتهام سرقت ۱۲ روز بازداشت شده و پس از رسیدگی، حکم برائت قطعی گرفته است. او با ارائه گواهی بازداشت، قرارداد کاری و مدارک کسر حقوق، درخواست جبران خسارت میکند. در چنین وضعی، نحوه مطالبه خسارت پس از تبرئه شدن شامل ثبت درخواست در کمیسیون صالح و اثبات مدت بازداشت و زیان مستقیم است؛ اما پرداخت خسارت معنوی یا تمام درآمد ادعایی، بدون دلیل کافی قطعی نخواهد بود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل برای پرونده سرقت را ببینید.
برای موفقیت در نحوه مطالبه خسارت پس از تبرئه شدن باید ابتدا قطعی بودن رأی، سپس مرجع صالح، مهلت قانونی و نوع خسارت مشخص شود. ثبت بهموقع درخواست، ارائه اسناد دقیق و تفکیک خسارت بازداشت از دعاوی مستقل، مهمترین اقدامات عملی هستند. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل ملکی صادقیه را ببینید.