آیا اگر کارشناس ارزش خسارت یا ملک را بیشتر از مبلغ درجشده در دادخواست اعلام کند، دادگاه همان مبلغ بالاتر را حکم میدهد؟ خیر؛ نظر کارشناسی بالاتر از مبلغ خواسته بهتنهایی باعث افزایش خودکار محکومبه نمیشود و دادگاه اصولاً در حدود خواسته و ادعاهای مطرحشده رسیدگی میکند، مگر اینکه خواهان طبق مقررات، خواسته خود را بهموقع اصلاح یا افزایش داده باشد.
مبلغ خواسته، رقمی است که خواهان در دادخواست مطالبه میکند؛ اما کارشناس ارزش واقعی مال، میزان خسارت، هزینه تعمیر یا اجرت کار را بر اساس اسناد و اوضاع فنی بررسی میکند. بنابراین این دو رقم الزاماً یکسان نیستند. برای نمونه، خواهان ممکن است به دلیل برآورد اولیه، ناتوانی در پرداخت هزینه دادرسی یا احتیاط، مبلغ کمتری مطالبه کند؛ در مقابل، کارشناس پس از بازدید و بررسی مدارک، رقم بالاتری به دست آورد.
اصل بر این است که دادگاه در محدوده خواسته رسیدگی و حکم صادر کند و تشخیص کارشناس جایگزین خواسته یا دلیل مستقل برای صدور حکم بیشتر نیست. گزارش کارشناسی برای روشن شدن موضوع تخصصی است و قاضی میتواند آن را بپذیرد، رد کند یا برای تکمیل ابهام، توضیح یا کارشناسی مجدد بخواهد. حتی پذیرش نظر کارشناسی بالاتر از مبلغ خواسته نیز معمولاً به معنای صدور حکم بیش از مبلغ مطالبهشده نیست.
خواهان باید افزایش خواسته را در مهلت و چارچوب قانونی مطرح کند؛ در دعاوی مدنی، ارتباط موضوع جدید با دعوای اصلی و پرداخت هزینه دادرسی متناسب اهمیت دارد. معمولاً این اقدام باید پیش از پایان نخستین جلسه دادرسی انجام شود، اما وضعیت هر پرونده به نوع دعوا، منشأ مطالبه و نحوه ثبت درخواست بستگی دارد. پس از طرح درخواست، دادگاه درباره پذیرش آن و آثار مالیاش تصمیم میگیرد. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل دادگاه مدنی را ببینید.
اگر مبلغ اعلامشده با قرارداد، فاکتورها، قیمتهای واقعی یا وضعیت مال سازگار نیست، اعتراض باید مستند و دقیق باشد. اعتراض کلی مانند «مبلغ غیرواقعی است» اثر محدودی دارد. طرف معترض باید اشتباه محاسباتی، بیتوجهی به سند، فقدان صلاحیت فنی یا مغایرت نتیجه با موضوع ارجاع را توضیح دهد. مهلت اعتراض از زمان ابلاغ گزارش محاسبه میشود و باید مطابق مهلت اعلامشده در ابلاغ قضایی اقدام کرد؛ از دست دادن مهلت ممکن است امکان اثرگذاری اعتراض را کاهش دهد.
بالا بودن ارزیابی کارشناس ممکن است بر هزینه دادرسی مرحله بعد، هزینه کارشناسی یا محاسبه برخی خسارتهای وابسته به ارزش موضوع اثر بگذارد، اما این آثار با صدور حکم قطعی یکسان نیستند. همچنین کارشناس درباره امور فنی اظهارنظر میکند و تشخیص استحقاق حقوقی خواهان، اعتبار قرارداد، مسئولیت خوانده و میزان قابل مطالبه بر عهده دادگاه است. بنابراین نظر کارشناسی بالاتر از مبلغ خواسته باید از مبلغ محکومبه و هزینههای قانونی تفکیک شود.
فرض کنید مالک، بابت خسارت واردشده به واحد تجاری خود، مبلغ پانصد میلیون تومان مطالبه میکند. کارشناس پس از بررسی، خسارت را هشتصد میلیون تومان برآورد میکند. مالک میتواند در صورت وجود شرایط قانونی، افزایش خواسته را درخواست کند؛ اما اگر چنین اقدامی پذیرفته نشود، دادگاه الزاماً نمیتواند هشتصد میلیون تومان حکم دهد. در این وضعیت، نظر کارشناسی بالاتر از مبلغ خواسته میتواند در ارزیابی ادعا مؤثر باشد، ولی سقف رسیدگی همچنان به خواسته معتبر و تصمیم دادگاه وابسته است. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی شبانه روزی را ببینید.
گزارش کارشناس ابزار اثبات و ارزیابی فنی است، نه مجوز خودکار برای دریافت مبلغ بیشتر. خواهان باید پس از مشاهده ارزیابی بالاتر، درباره افزایش خواسته، پرداخت هزینه مربوط و ارائه اعتراض یا توضیح مستند تصمیم بگیرد. بررسی دقیق دادخواست، زمان طرح درخواست و محتوای گزارش برای تعیین نتیجه ضروری است. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه وکیل حکیمیه تهران را ببینید.