آیا نورگیر واحد همکف یا طبقه اول را میتوان اختصاصی دانست و در آن ساختوساز کرد؟ پاسخ کوتاه این است که در اغلب ساختمانها، نورگیر واحد همکف طبقه اول بخش مشترک یا دستکم فضای وابسته به حقوق سایر مالکان محسوب میشود و استفاده اختصاصی یا مسدود کردن آن بدون رضایت لازم میتواند موجب مسئولیت حقوقی شود. تشخیص نهایی به سند مالکیت، صورتمجلس تفکیکی، نقشه ساختمان، عنوان درجشده در قراردادها و میزان استفاده سایر واحدها بستگی دارد.
مشاعات، قسمتهایی از ساختمان هستند که برای استفاده همه مالکان یا برای استحکام و بهرهبرداری متعارف بنا اختصاص دارند. حیاط، راهرو، پشتبام، تأسیسات مشترک و بسیاری از نورگیرها در این دسته قرار میگیرند. اگر نورگیر برای تأمین نور یا تهویه چند واحد طراحی شده باشد، هیچ مالک یا مستأجری نمیتواند آن را ملک اختصاصی خود تلقی کند؛ حتی اگر دسترسی عملی به آن فقط از یک واحد ممکن باشد.
با این حال، صرف قرار گرفتن نورگیر کنار یک واحد، دلیل قطعی بر مشاع بودن یا اختصاصی بودن آن نیست. گاهی در صورتمجلس تفکیکی، فضای مشخصی به یک واحد اختصاص داده میشود، اما این اختصاص نیز نباید به تضییع حق نور، تهویه، دسترسی یا ایمنی دیگران منجر شود. بنابراین درباره نورگیر واحد همکف طبقه اول باید اسناد ثبتی و نقشه مصوب، همزمان با وضعیت واقعی ساختمان بررسی شود.
احداث اتاقک، انباری، سقف ثابت، دیوارکشی، نصب در قفلدار، تغییر مسیر آب باران یا تبدیل نورگیر به فضای اختصاصی، ممکن است مصداق تصرف در مشاعات یا ایجاد مزاحمت باشد. حتی اقدامات ظاهراً ساده مانند نصب پوشش دائمی که نور واحد بالایی را کاهش دهد، در صورت اثبات ورود ضرر، قابل اعتراض است. رعایت مقررات شهرداری و اخذ مجوز ساختمانی نیز جای رضایت مالکان ذیحق را نمیگیرد؛ زیرا مجوز اداری بهتنهایی مالکیت خصوصی ایجاد نمیکند. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه وکیل در دعاوی شهرداری را ببینید.
در مقابل، تعمیرات ضروری برای رفع نم، خطر سقوط یا خرابی تأسیسات، با اقدام مدیر ساختمان و رعایت ضرورت فنی قابل پیگیری است. بهتر است پیش از هر تغییر، تصمیم در مجمع مالکان ثبت و حدود استفاده، هزینهها و مسئول نگهداری بهصورت کتبی تعیین شود.
اظهارنامه میتواند نخستین اقدام رسمی برای درخواست توقف عملیات یا رفع مانع باشد. در صورت ادامه اختلاف، حسب موضوع، طرح دعوای رفع مزاحمت، ممانعت از حق، اعاده وضع سابق یا مطالبه خسارت مطرح میشود. انتخاب عنوان دعوا باید پس از بررسی دقیق رفتار طرف مقابل و نوع حق ادعایی انجام شود؛ زیرا ادعای مالکیت با ادعای حق عبور، نور یا استفاده مشترک یکسان نیست.
فرض کنید مالک طبقه همکف، فضای نورگیر واحد همکف طبقه اول را با دیوار و سقف پوشانده و آن را انباری کرده است. مالک طبقه اول ابتدا باید اسناد تفکیکی و نقشه را بررسی و از طریق مدیر ساختمان اعتراض کتبی کند. اگر کارشناسی نشان دهد اقدام انجامشده نور و تهویه واحد او را کاهش داده و فضای مذکور نیز مشاع است، امکان درخواست رفع آثار تصرف و اعاده وضعیت پیشین وجود دارد. نتیجه پرونده قطعی نیست و به مدارک، مجوزهای موجود، سابقه توافق مالکان و نظر مرجع رسیدگی وابسته خواهد بود. برای راهنمایی بیشتر در این زمینه، صفحه مشاوره حقوقی تلفنی را ببینید.
در اختلافات مربوط به نورگیر، مالکیت ظاهری یا استفاده طولانیمدت بهتنهایی تعیینکننده نیست. برای نورگیر واحد همکف طبقه اول ابتدا باید اسناد ثبتی، نقشه و آثار واقعی اقدام بررسی شود، سپس با تأمین دلیل و مکاتبه رسمی از تشدید اختلاف جلوگیری کرد. هیچ تغییری را بدون بررسی حقوق سایر واحدها و الزامات فنی و شهری انجام ندهید. برای پیدا کردن وکیل در این منطقه، صفحه مشاوره حقوقی پاکدشت را ببینید.